تحلیل‌گفتمان بازنمایی زن در اقتباس از منبع اقتباسی «نمایشنامه‌ی خانه‌ی عروسک» به اثر اقتباسی فیلم «سارا» با رویکرد جیمز پل جی و روث وداک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

چکیده

سینما به‌منزله‌ی هنری چندوجهی، قابلیت مطالعه با رویکردهای میان‌رشته‌ای چون جامعه‌شناسی را می‌یابد. از سویی، بازنمایی زن در سینما نیز می‌تواند روشن‌کننده‌ی ابعاد حضور و نقش زن در جامعه‌ای باشد که اثر از آن سر برمی‌آید. اقتباس سینمایی معیاری برای  مطالعه‌ی تحولات از منبع به اثر اقتباسی در اختیار می‌گذارد. بازنمایی زن در فیلم «سارا» برگرفته از فرهنگ ایرانی و بر اساس اقتباس آزاد از نمایشنامه‌ی «خانه‌ی عروسک» محور پژوهش حاضر است و با استفاده از دانش تحلیل‌گفتمان و به روش ترکیبی روث وداک و جیمز پل جی، با هدف مطالعه‌ی نحوه‌ی توزیع قدرت بین گفتمان‌های مختلف در فیلم و کشف جهت‌مندی این توزیع قدرت در جهت تحکیم گفتمان مردسالاری یا واسازی آن انجام می‌پذیرد. این پژوهش توصیفی‌تحلیلی است و به روش اسنادی انجام گرفته است. در آن از روش استنباطی (کیفی) و در بعضی موارد از روش کمی استفاده می‌شود. روش گردآوری اطلاعات، فیش‌برداری و  مطالعه‌ی اسنادی و مشاهده‌ی اسناد است. جامعه‌ی آماری شامل فیلم اقتباس‌شده‌ی «سارا» و نمایشنامه‌ی «خانه‌ی عروسک» است. نتایج نشان می‌دهد شخصیت‌های داستانی کاملاً تحت سلطه‌ی گفتمان غالب ایدئولوژی مردسالاری شکل گرفته‌اند و به بازتولید آن در جامعه می‌پردازند. در واکاوی ارتباط بین شخصیت‌های داستانی است که این بازتولید آشکار می‌شود. توزیع قدرت تا اپیزودهای پایانی کاملاً در جهت تحکیم ایدئولوژی مردسالاری است و تنها با تصمیم ناگهانی شخصیت اصلی زن داستان، که خود به دلیل تحول عمیق روانی در اوست، به واسازی این گفتمان غالب قدرت می‌انجامد. بر این اساس، سؤال اصلی پژوهش این خواهد بود که بازنمایی زن در نمایشنامه «خانه عروسک» و فیلم «سارا» با استفاده از دانش تحلیل گفتمان چگونه است؟

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Representation Discourse of Women in Adaptation from the Adapted Source «Doll House Play» to the Adapted Work «Sara Film» with the Approach of James Paul Gee and Ruth Wodak

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Raadniya 1
  • Fathollah Zare Khalili 2
1 Ph.D Student, Art Research Department, Faculty of Art and Architecture, Iran University of Art, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Art Department, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده [English]

Cinema as a multifaceted art can be studied with interdisciplinary approaches such as sociology. On the other hand, the representation of women in cinema can shed light on the dimensions of the presence and role of women in the society from which the work emerges. Cinematic adaptation provides a criterion for studying the change from source to adaptation. The representation of a woman in the film Sara, which is a free adaptation of the play A Doll's House, is the focus of this research. Using the discourse analysis method and the combined approach of Ruth Wodak and James Paul Gee, the study aims to examine the distribution of power among different discourses in the film and discover whether this distribution of power is aimed at consolidating or deconstructing patriarchal discourse. This descriptive-analytical research was conducted using the library method, employing qualitative and, in some cases, quantitative approaches. The results show that the fictional characters are completely dominated by the patriarchal ideology, which they in turn reproduce in society. This reproduction becomes evident through an analysis of the relationships between the characters. The distribution of power until the final episodes is entirely in the direction of consolidating this ideology. However, a sudden decision by the main female character, driven by a deep psychological transformation, leads to the deconstruction of this dominant discourse. Therefore, the main research question will be: How is the representation of women in the «Doll House Play» and the «Sara Film» using the Knowledge of discourse analysis?

کلیدواژه‌ها [English]

  • Woman Representation
  • Discourse Analysis
  • James Paul Gee
  • Ruth Wodak
  • Sara Film
- آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۸۳)، روش‌شناسی تحقیق در تحلیل‌گفتمان انتقادی، مجموعه مقالات ششمین کنفرانس زبان‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی سلطانی.
- احمدی، بابک (۱۳۷۰)، ساختار و تأویل متن، تهران: نشر مرکز.
- احمدی، بابک (۱۳۷۱)، از نشانه‌های تصویری تا متن، تهران: نشر مرکز.
- اشرف ­ابیانه، شهرام (۱۳۸۳)، در پی دنیای خیالی، نگاهی به اقتباس ادبی در سینمای ایران از آغاز تا ۱۳۵۷، مجله هنر و معماری، شماره ۵۴، ۱۴۶.
- امیرپور، نعمت (۱۳۶۹)، تأثیر اقتباس ادبی در سینمای ایران، مجله ادبستان فرهنگ و هنر، شماره ۱۴.
- امینی، اکرم (۱۳۸۹)، بازنمایی زن در تبلیغات تجاری ایران و جهان، کتاب ماه علوم اجتماعی، دوره ی جدید، شماره ی ۲.
- بهارلو، عباس (۱۳۸۳)، تاریخچه‌ی اقتباس ادبی در سینمای ایران، فارابی (نشریه ی فرهنگ و هنر)، شماره ی ۳۱، ۳-۱۱.
- جیمسن، فردریک و همکاران (۱۳۸۳)، نظریه‌ی فیلم: مجموعه مقالات، فصلنامه‌ی فلسفی، ادبی، فرهنگی ارغنون، شماره ی ۱۸.
- حاتمی، علی؛ بارنژاد، سمیرا (۱۳۸۵)، تحلیل‌گفتمان به‌مثابهی یک روش تحقیق در علوم انسانی، مجموعه مقالات همایش کنگره علوم انسانی، 13-1.
- روانجو، مجید (۱۳۸۹)، بیان نظری، قواعد بصری، جستارهایی در ماهیت و ساختار سینما، تهران: انتشارات افراز.
- عشقی، بهزاد (۱۳۸۹)، اقتباس ادبی در سینمای مهرجویی، مجله هنر و معماری، شماره ی ۶۴، 151-155.
- فاضلی، محمد (۱۳۸۳)، گفتمان و تحلیل‌گفتمان انتقادی، پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی زن در فرهنگ و هنر، دوره ی ۷، شماره ی ۲.
- فرکلاف، نورمن (۱۳۷۹)، تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه ی گروه مترجمان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
- قره‌شیخلو، علیرضا؛ وفایی، مهدی (۱۳۸۵)، داریوش مهرجویی نقد آثار از بانو تا مهمان مامان، تهران: انتشارات هرمس.
- لزگی، حبیب‌الله؛ مزدامراد، عباسی (۱۳۸۹)، «اقتباس سینمای ایران از ادبیات داستانی معاصر»، مجله پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، 100-85.
- ماستری، مریم؛ مهرآیین، مصطفی (۱۳۹۷)، ادبیات کودک و نوجوان: مطالعه‌ی تطبیقی «عشق» برساخت اجتماعی روایت از عشق در ادبیات کودک و نوجوان (تألیف و ترجمه) دهه‌های چهل، پنجاه، شصت، هفتاد و هشتاد، پایان‌نامه کارشناسی ­ارشد. دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، گروه جامعه‌شناسی.
- محمدپور، احمد؛ ملک‌صادقی، مریم؛ علیزاده، مهدی (۱۳۹۱)، مطالعه‌ی نشانه‌شناختی بازنمایی زن در فیلم‌های سینمایی ایران (مطالعه‌ی موردی: فیلم‌های سگ‌کشی، چهارشنبه‌سوری، کافه ترانزیت)، علوم اجتماعی، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شماره ی ۲۹.
- مرادعباسی، مزدا (۱۳۹۰)، ساختارشناسی جریان اقتباس ادبی در سینمای ایران، تهران: انتشارات سوره مهر.
- مستغاثی، سعید (۱۳۷۹)، ارتباط سینما با ادبیات در تاریخ یکصدساله ی سینمای ایران، مجله هنر و معماری فارابی، شماره ی ۳۷، ۱۲۷-۱۵۰.
- مهدی‌زاده، سیدمحمد (۱۳۸۷)، رسانه و بازنمایی، تهران: دفتر مطالعات و توسعه ی رسانه‌ها.
- مهرآیین، مصطفی (۱۳۹۲)، نظریه و روش تحلیل‌گفتمان، مؤسسه ی مطالعاتی رخداد تازه، جامعه‌شناسی.
- میرفخرایی، مجید (۱۳۸۳)، فرایند تحلیل‌گفتمان، تهران: مطالعات و توسعه ی رسانه‌ها.
- Brinkmann, J. (2009), Using Ibsen in Business Ethics, Business Ethics, p. 11.
- Durbach, E. (1991), A Doll's House, Myth of Transformation, Twayne, p. 75.
- Eide, T. (2003), Ibsen's Ethical Method, Paper, 10th International Ibsen Conference, New York. Available at: http://www.ibsensociety.liu/conferencepapers/ethical.pdf
- Gee, J. P. (1991), An Introduction to Discourse Analysis: Theory and Method, Routledge, p. 25.
- Kress, G. (2002), Against Arbitrariness, in Critical Discourse Analysis, ed. By Michael Toolan, vol. 2, London: Routledge, pp. 142-165
- Lee, A. J. (1976), The Bedford Introduction to Drama, New York: Martins Com.
- Meyer, M. (1971), Henrik Ibsen: A Biography, London: Rupert Hart-Davis.
- Resigel, M. (2002), The Critical Turn in Discourse Analysis, in Critical Discourse Analysis, ed. By Michael Toolan, vol. 2, London: Routledge, pp. 166-180.
- Van Dijk, T. (1984), Prejudice in Discourse: Racism in the Press, London: Arnold.
- Van Leeuwen, T. (2006), Reading Images, 2nd edition, Routledge.