تبارشناسی، پیشینه و تزیینات رحل

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه صنایع دستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه صنایع دستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.

چکیده

رحل، یک شیء چوبی است که برای نگهداری قرآن و احترام به کلام خدا از گذشته تا کنون مورد استفاده بوده­ است. برای تفاخر بخشیدن به آن، به­ دلیل تقدس کتاب قرآن در ادوار تاریخی با هنرهای مختلفی مزین شده­ است این هنرها که زیرمجموعه هنرهای چوب هستند شامل معرق، منبت، خاتم و نقاشی است و فرم‌های متنوع به ­خصوص در پایه‌ها، بر زیبایی رحل‌ها افزوده. در تزیینات رحل، انواع نقوش گیاهی، حیوانی و هندسی استفاده شده و برخی نیز به کتیبه آراسته شده‌اند. تمامی نقوش مورد استفاده در تزیینات رحل توسط هنرمندان برگرفته از باورها، اعتقادات و فرهنگ ایرانی بوده ­است. تبارشناسی رحل و سیر تحول آن هدف نوشتار حاضر است و در پی پاسخ بدین سؤال است که پیشینه رحل چیست و وجه تسمیه آن کدام است؟ روش تحقیق از نوع کیفی و به­ صورت توصیفی- تحلیلی بوده و جمع‌آوری اطلاعات به روش اسنادی ‌است. یافته‌ها نشان می‌دهد با توجه به تلاوت قرآن و آموزش آن در مکتب‌خانه‌ها و کتابخانه‌ها نیاز به شیء سبک و قابل حمل احساس شد. ایرانیان مسلمان این نیاز را با ساخت رحل برطرف کردند که با توجه به تغییر در طرز نشستن برای گرفتن و قرائت قرآن، تا حدی از خستگی گردن و کمر کاسته می‌شد. با گذشت زمان رحل‌ها فرم و نقوش متنوعی پیدا کردند. فرم رحل از روبه رو به شکل X و از طرفین به­ صورت مربع یا مستطیل است. پایه رحل با فرم‌هایی همچون ترنجی، محرابی، هلال و نیم ­دایره، با توجه به سلیقه سازنده یا سفارش‌دهنده به فرم دلخواه درآمده است. در فرم کلی رحل از گذشته تا کنون تغییرات قابل توجهی دیده نمی شود. تزیینات مورد استفاده در رحل با توجه به این­ که در چه دوره ­ای ساخته شده­ است، تزیین شاخص همان دوره در رحل به ­کار رفته ­است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Genealogy, History, and Decorations of the Rahl

نویسندگان [English]

  • Alireza Sheikhi 1
  • Azar Farahbod 2
1 Associate Professor, Department of Handicrafts, Faculty of Applied Arts, Iran University of Art, Tehran, Iran.
2 Master’s Degree Graduate, Department of Handicrafts, Faculty of Applied Arts, Iran University of Art, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Rahl is a wooden object that has been used to keep the Quran and respect the word of God since the past until now. This object has been decorated by artists to make it valuable and proud, due to the sanctity of the Qur'an book in historical periods, with various arts that are a subset of wood arts, such as engraving, embossing, sealing, and painting. And various forms, especially in the foundations, have added to the beauty of the Rahls.In the decorations of Rahl, all kinds of plant, animal, and geometric motifs are also decorated with inscriptions in some of them. All the motifs used in the decorations of Rahal by the artists were taken from Iranian beliefs, beliefs and culture. The genealogy of Rahl and its evolution is the goal of this article and It seeks to answer the question, what is the background of Rahl and what is its name? The research method is fundamental and descriptive-analytical, and information collection is by library method. The findings show that due to Quran recitation and its teaching in schools and libraries, the need for a light and portable object was felt. Muslim Iranians solved this need by building Rahal which due to the change in the way of sitting for taking and reciting the Qur'an, the fatigue of the neck and back was reduced to a certain extent. With the passage of time, Rahls found various forms and motifs. The shape of Rahl is X-shaped from the front and square or rectangular from the sides. The base of Rahl comes in shapes such as toranji, mihrabi, crescent, semi-circle and according to the taste of the manufacturer or the customer, it has come to the desired shape. In this article, the raised issue will be discussed and in the future, more aspects of Rahl can be examined. No significant changes can be seen in Rahl's general form from the past until now. Decorations used in Rahl according to the period in which it was made, the decoration of the same period is used in Rahl.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rehal
  • Evolutionary Development
  • The Genealogy of the Rehal
  • Qur’an

مراجع

- قرآن کریم، ترجمه الهی قمشه­ ای، سوره یوسف، نحل.
- ابن ­بابویه، محمدبن­ علی (شیخ صدوق) (1382)، ثواب ­الاعمال و عقاب ­الاعمال، ترجمه و توضیح محمدرضا انصاری ­محلاتی، قم: نسیم کوثر.
- ابن ­بابویه، محمدبن­ علی (شیخ صدوق) (1383)، علل­ الشرایع، ج 2، ترجمه سیدمحمدجواد ذهنی ­تهرانی، تهران: مومنین.
- اکبری، تیمور؛ کاشانی، پوریا (1388)، تاریخ هنر نقاشی و مینیاتور، تهران: سبحان نور.
- امرائی، مهدی (1391)، هنر منبت، تهران: سمت.
- انصاری، بهمن (1396)، زرتشت و زرتشتیان، تهران: آرون.
- آموزگار، ژاله (1389)، تاریخ اساطیری ایران، تهران: سمت.
- آموزگار، ژاله؛ تفضلی، احمد (1370)، اسطوره زندگی زردشت، بابل: کتابسرای بابل.
- باقری،‌ اقبال (1392)، ساخت و منبت رحل قرآن با استفاده از نقوش و آرایه‌های رحل قرآن مربوط به قرن هفتم هجری قمری (13م.)، پایان‌نامه کارشناسی ­ارشد رشته هنر اسلامی با گرایش چوب، دانشکده هنر اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
- باقری، اقبال (1393)، بررسی آرایه‌های تزیینی رحل قرآن موزه دولتی برلین قرن هفتم، دو فصلنامه علمی تخصصی سفالینه، مرکز تحقیقات هنر اسلامی نگاره، سال اول، 2 (2).
- بایرناس، جان (1388)، تاریخ جامع ادیان، ترجمه علی ­اصغر حکمت، تهران: علمی فرهنگی، چاپ 19.
- بستانی، بطروس (بیتا)، دایرة المعارف و هو قاموس عام لکل فن و مطلب، ج 7، لبنان، بیروت: دارالمعرفه.
- بورکهارت، تیتوس (1365)، هنر اسلامی زبان و بیان، ترجمه مسعود رجب ­نیا، تهران: سروش.
- بهار، مهرداد (1386)، ادیان آسیایی، تهران: چشمه، چاپ ششم.
- بهنام، عیسی (1342)، مقاله رحل چوبی، مجله هنر و مردم، ش 17، تهران: فرهنگ و هنر، 10-8.
- بیانی، سوسن (1367)، باستان ­شناسی و هنر صدر اسلام (واحد درسی رشته باستان‌شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی)، تهران: دانشگاه تهران.
- پادشاه، محمد (1335)، فرهنگ آنندراج، ج 3، تهران: خیام.
- پورداوود، ابراهیم (1377)، گات­ ها. قدیمی ترین قسمت اوستا، ترجمه پورداوود، ترجمه انگلیسی دینشاه جی جی باهای ایرانی، تهران: اساطیر.
- جعفری­ فرد، زهرا (1394)، مقاله معرفی چند اثر چوبی وقفی متعلق به قرن هشتم هجری قمری، وقف میراث جاویدان، ش 89، 92-73.
- جودائیکا، ج 2، ستون 836.
- جودائیکا، ج 16، ستون 1264-1254.
- خپکوا، کالیناپوگو؛ خاکیموف، اکبر (1372)، هنر در آسیای مرکزی، ترجمه: ناهید کریم ­زندی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- خواجه ­احمدعطاری، علیرضا (1396)، بررسی نقوش و تزیینات رحل قرآن (قرن هشتم) در موزه متروپولیتن، دو فصلنامه علمی ترویجی نگارینه هنر اسلامی، دوره چهارم، 14، 46-34.
- دادگی، فرنبغ (1385)، بندهش، ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس، چاپ سوم.
- دهخدا، علی­ اکبر؛ معین، محمد (1325)، لغتنامه دهخدا، ج 23، تهران: سازمان لغت ­نامه.
- رامپوری، غیاث­ الدین (1337)، فرهنگ غیاث‌اللغات، تهران، معرفت.
- رایس، دیویدتالبوت (1381)، هنر اسلامی، ترجمه: ماه ملک بهار، تهران: علمی و فرهنگی.
- رضی، هاشم (1381)، دانشنامه ایران­ باستان، تهران: سخن.
- رکنی، محمدمهدی؛ رزمجو، حسین؛ احمدی­ بیرجندی، احمد؛ عقدائی، ابراهیم (1366)، کتاب فارسی دوم دبیرستان (به استثنای رشته فرهنگ و ادب)، تهران: ایران.
- روحانی، سیدمحمد (1388)، معرفی متون مقدس و منابع آیین سیک، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله هفت آسمان بهار، ش 41، 72-57.
- رهبری، احمد (1391)، قرآن و باستان­ شناسی، تهران: دانشگاه هنر.
- زیدان، جرجی (1369)، تاریخ تمدن اسلامی، ترجمه علی جواهرکلام، تهران: امیرکبیر.
- سفرتثنیه، باب 31، آیه 9.
- شیخی، علیرضا؛ سامانیان، صمد (1399)، منبت معاصر ایران، تهران: دانشگاه هنر.
- طنفیسی، سعید (1326)، تاریخ بیهقی، ج 2، تهران: دانشگاه تهران.
- فاضل­ نیشابوری، فضل ­الله (1392)، مقاله مشخصات رحل‌های قرآنی موجود در موزه و کتابخانه آستان قدس رضوی، اوراق عتیق، 3، 688-685.
- کارولد، هارولد (1397)، کتاب مقدس در ادیان جهان، ترجمه به‌یان رفیعی، تهران: پارسه.چاپ دوم.
- کاوندیش، ریچارد (1387)، دایرة المعارف مصور اساطیر و ادیان مشهور جهان، ترجمه رقیه بهزادی، تهران: علم.
- کفیلی،‌ حشمت (1392)، مقاله آستان قدس رضوی امانتدار نشانه ­های فرهنگ و تمدن هندوستان به معرفی رحل‌های چوبی در موزه­ی آستان قدس رضوی، پاژ، ش 13، 82-69.
- کفیلی، حشمت (1394)، مقاله رحل‌های موزه آستان قدس رضوی نشانه ­هایی از برگزاری مراسم آیینی قرائت قرآن کریم در حرم مطهر امام رضا (ع)، آستان هنر، ش 11 و 12، 86-78.
- کن­ بای، شیلا (1387)، نقاشی ایرانی، ترجمه مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر.
- گری، بازیل (1354)، نگاهی به نگارگری در ایران، ترجمه و حواشی فیروز شیروانلو، تهران: توس.
- گری، بازیل (1369)، نقاشی ایران، ترجمه عربعلی شروه، تهران: عصر جدید.
- لیک، گوندلین (1385)، فرهنگ اساطیر شرق­ باستان، ترجمه رقیه بهزادی، تهران: طهوری.
- مجلسی، محمدباقربن­ محمدتقی (1382)، بحارالانوار، ج 16، باب 9، روایت 58، تهران: دارالکتب الاسلامیه.چاپ سوم.
- محمدحسین ­بن­ خلف­ تبریزی متخلص به برهان (1341)، برهان قاطع (متن کامل)، تهران: امیرکبیر.
- معلوف، لویس (1365)، المنجد فی اللغه و الاعلام، تهران: اسماعیلیان.
- مکارم­ شیرازی، ناصر (1378)، تفسیر نمونه، ج١٠، تهران: دارالکتاب الاسلامیه.
- مولوی‌نیا، محمدجواد (1384)، تاریخ انبیاء از خلقت آدم (ع) تا رحلت خاتم (ص)، قم، امام عصر (عج).
- نفیسی، علی­ اکبر (ناظم الاطبا) (1343)، فرهنگ نفیسی، ج 3، تهران: خیام.
- نفیسی، نوشین (1345)، مقاله نمونه‌ای از هنر نقاشی ایران دوره تیموری، هنر و مردم، ش 50، 37-35.
- نفیسی، نوشین­ دخت (1379)، تاریخچه کتابت (رشته هنر)، تهران: پیام نور.
- هوگ، جان؛ مارتن، هانری (1386)، سبک­ شناسی هنر و معماری در سرزمین­ های اسلامی، ترجمه پرویز ورجاوند، تهران: علمی و فرهنگی.
- هینلز، جان راسل، (1388)، اسطوره ­های ایران، ترجمه مهناز شایسته ­فر، تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.
- URL1: https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B1%DA%98%D9%86%DA%AF_%28%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%29#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Manicheans.jpg        Accessed at 1403-01-20      14:20  
- URL2: https://haleh.net/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%85%D8%B3%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%DB%8C%D8%AF-%D8%A8-3/    Accessed at 1402-12-28      17:12   
- URL3: https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA#foot97     Accessed at 12-04-2023 
- URL4: https://www.aparat.com/v/gdVxY        Accessed at 1403-01-15      16:15         

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 19 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری: 07 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش: 13 اردیبهشت 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار