آثار بازاری شدن در مؤلفه های بصری قالی های عشایری بافت استان فارس

باقری زاده, فاطمه; میرزایی, عبداله

doi:10.22075/aaj.2024.34283.1248

آثار بازاری شدن در مؤلفه های بصری قالی های عشایری بافت استان فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشجوی دکتری، گروه هنر اسلامی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر، اصفهان، ایران.

² دانشیار، گروه فرش، دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران.

10.22075/aaj.2024.34283.1248

چکیده

قالی های عشایری استان فارس بستری جهت بروز هویت، فرهنگ، آداب و رسوم، ادبیات و هنرهای بومی و کاربردی عشایر است. اما در سال های اخیر نفوذ سلیقه و معیارهای بازار در مؤلفه های بصری قالی های عشایری فارس تأثیرات قابل توجهی داشته است. مسئله اصلی پژوهش، فاصله گرفتن قالی های عشایری فارس از بنیان های معرفتی و فرهنگی خویش تحت تأثیر پدیده بازاری شدن می باشد. هدف از پژوهش شناسایی و آشکارسازی آثار بازاری شدن و نفوذ سلیقه بازار بر طرح، رنگ و نقش قالی های عشایری فارس است که مهم ترین فرآورده فرهنگی جامعه عشایری فارس و بازتاب دهنده فرهنگ و تاریخ هنری این اقوام هستند و برجسته ترین مزیت آن ها را پیوندهای فرهنگی و جغرافیایی تشکیل می دهد. سؤالات پژوهش عبارتند از: 1- عوامل زمینه ساز بازاری شدن مؤلفه های بصری قالی های عشایری فارس کدام اند؟ 2- آثار و تبعات بازاری شدن بر مؤلفه های بصری قالی های عشایری فارس چه بوده است؟ پژوهش از نوع کیفی و با نمونه گیری هدفمند و تحلیل 14 نمونه از قالی های عشایرباف فارس با معیار و مؤلفه های بصری جامعه بازار به روش تحلیلی-توصیفی و با استفاده از داده های حاصل از منابع اسنادی و مصاحبه های کیفی به انجام رسید. نتایج نشان دادند که: سیاست اسکان عشایر، که قدمتی بیش از چند دهه دارد، موجب تغییر در سبک زندگی و انگیزه ی تولید بافندگان از رویکرد تولید برای خود، به تولید با هدف عرضه در بازار گردید. از آثار بازاری شدن مؤلفه های بصری قالی های عشایری فارس، رواج تولید قالی با نقشه های سفارشی، مهجور ماندن نقوش ذهنی بافندگان، اولویت دادن به سلیقه مخاطب و بازار و تغییر در شیوه های تولید نظیر نفوذ نقوش غیربومی هستند که منجر به کمرنگ شدن مبانی هویتی و اصالت های بومی و فرهنگی قالی های تک نسخه و منحصربه فرد عشایر می شود. این تغییرات تحت عنوان بازاری شدن مفهوم سازی و در نتایج معرفی گردید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

بازارو اقتصاد هنر

عنوان مقاله [English]

The Effects of Marketisation on the Visual Components in Nomadic Woven Carpets of Fars Province

نویسندگان [English]

Fathemeh Bagherizadeh ¹
Abdollah Mirzaei ²

¹ Ph.D. Student, Islamic Art Department, Handicraft Faculty, Art University of Isfahan.Iran.

² Associate Professor, Carpet Department, Carpet Faculty, Tabriz Islamic Art University, Iran.

چکیده [English]

The nomadic carpets of Fars province, which are one of the essential parts of Iran’s nomadic products resemble the tribal identity, culture, customs, literature, and local and practical tribal arts. The main subject of this study is the distance grown between the nomadic carpets of Fars province and their cultural and epistemic foundations, under the influence of marketisation. This paper aims to identify the predisposing factors of cultural and identity changes in Fars nomadic carpets, in order to provide and set a suitable stage for the related authorities to apply the necessary solution for the matter. The main questions of this article are about: A. identifying the predisposing factors of marketisation of the visual components, and B. Identifying the consequences of marketisation in the visual components of Fars nomadic carpets. This qualitative research was done by targeted sampling and analysis of 50 samples of Fars nomadic carpets, through the descriptive-analytical method and using data extracted from library sources and qualitative interviews. The results showed: in the last few decades, the implementation of the compulsory settlement plan for the nomadic tribes and individuals resulted in a change in the carpet makers’ lifestyle and production motivation, from producing for self-use to producing to sell in the markets. Among the effects of the marketisation of Fars nomadic carpets, the prevalence of custom-made carpet production, the abandonment of the makers’ mental patterns and creativity, prioritising the taste of the people and the market, and the change in production methods such as the influence of non-native patterns can be named; All of which lead to the reduction and fading of identity fundamentals and native and cultural authenticity of one-off unique nomadic carpets. These changes were conceptualised and introduced in the results, under the title of marketisation.

کلیدواژه‌ها [English]

Nomadic Carpets
Fars Province
Marketisation
Cultural Studies

مراجع

احمدی فرد، الهام؛ کرمی دهکردی، اسماعیل (1395)، دسترسی بافندگان فرش روستایی به نقشه فرش ابریشمی: مطالعه موردی در شهرستان زنجان، مجله گلجام، 12(29)، 119-140.

- اشـنبرنر، اریک (1384)، قالی و قالیچه های شـهری و روسـتایی ایران، ترجمه مهشید تولایی و محمدرضـا نصـیری، چاپ دوم، تهران: یساولی.

- افروغ، محمد (1394)، اقتصاد خلاق و کارآفرینی بومی هنر در دستبافته های عشایری (قشقایی)، همایش ملی فرش دستباف خراسان جنوبی دانشگاه بیرجند، 978.

- افروغ، محمد؛ جوانی، اصغر؛ چیت سازیان، امیرحسین؛ قشقایی فر، فتحعلی (۱۳۹۵)، عوامل مؤثر بر آفرینش نقوش انتزاعی و تجریدی در دست بافته های قشقایی، باغ نظر، ۱۳(۴۵)، ۷۷-۹۰.

- اسلیتر، دن؛ تونکیس، فرن (1400)، جامعه بازار (بازار و نظریه اجتماعی مدرن)، مترجم حسین قاضیان، چاپ پنجم، تهران: نشر نی.

- پرهام، سیروس (1370)، دستبافته های عشایری و روستایی فارس، جلد اول، تهران: امیرکبیر.

- پرهام، سیروس (1371)، دستبافته های عشایری و روستایی فارس، جلد دوم، تهران: امیرکبیر.

- پرهام، سیروس،(1375). شاهکارهای فرشبافی فارس. (چاپ اول). تهران: سروش.

- دادور، ابوالقاسم؛ مؤمنیان، حمیدرضا (1385)، عوامل مؤثر بر شکل گیری و پیدایش نقوش گلیم قشقایی، مجله گلجام، 2(2)، 64-47.

- رحمانی، اشکان؛ مقنی پور، مجیدرضا (1398)، «بررسی وضعیت قالی بافی شهرستان فیروزآباد در ده سال اخیر با تأکید بر تحولات شیوه های انتقال طرح و نقش بر روی قالی»، مجله گلجام، 15(35)، 5-23.

- سجودی، فرزان؛ تاکی، شادی (1392)، گبه های سفارشی، پدیدهای چند فرهنگی، مجله جامعه شناسی هنر و ادبیات، 5(2)، 220-205.

- سوری، آزاده (1397)، پژوهشی در نقش پردازی گلیم قشقایی، نشریه هنرهایزیبا-هنرهای تجسمی، 23(2)، 55-68.

- شهرکی، محمدرضا؛ عابدی سروستانی، احمد (1391)، عشایر، کوچ و اسکان: تحلیلی بر گزیدارهای توسعه جوامع عشایری، همایش ملی توسعه روستایی، رشت، 281-270.

- کارخانه، فاطمه (1390)، بررسی و ریشه یابی نمادها و نشانه ها در دست بافته های عشایر فارس (ایل قشقایی)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

- کفشچیان مقدم، اصغر؛ شایگان فر، نادر؛ باقری لری، محمدرضا (1397)، اثر هنری به مثابه کالای هنری در مواجه با امر تکنولوژیک، نشریه هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، 23(4)، 21-28.

- گریوانی، نفیسه؛ آشوری، محمدتقی (1386)، شیوه های تولید در فرش بافی قشقایی، مجله گلجام، 3(6-7)، 125-142.

- گوهری مطلق، زهرا؛ چارئی، عبدالرضا (1389)، نمادها و نقوش تصویری افسانه ها و داستان ها در آثار هنری ایل قشقایی، نگره، 14، 93-85.

- محمدتبار، مریم؛ حسنائی، محمدرضا (1397)، تأثیرات ادبیات شفاهی بر دستبافته های عشایر فارس، مجله پژوهش هنر، 15، 27-38.

- میرزایی، عبداله (1398)، تأثیر جهانی شدن بر مؤلفه های هویتی قالی های معاصر تبریز، نشریه باغ نظر، 16(72)، 33-40.

- میرزایی، عبداله (1395)، ساخت یابی عوامل مؤثر در شکل گیری مؤلفه های سبکی قالی های معاصر تبریز، رساله دکتری، دانشکده هنر اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

- Helfgott, M. Leonard. )1994(, Ties that Bind, Asocial history of the Iranian carpet, Washington: Smithsonian institution.

- Kopytoff, Igor. )2011(, The cultural biography of things: commoditization as process, printed in: The social life of things: commodities in cultural perspective, Edited by Arjun Appadurai, 9^th printing, New York: Cambridge university press.