هنرهای کاربردی

هنرهای کاربردی

مطالعه تطبیقی فرم پوشاک سنتی بانوان اقوام بختیاری و قشقایی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
چکیده
پیشینه اهمیت پوشاک به شکل‌گیری اجتماعات بشری بازمی‌گردد. در گذر زمان و به ­دلیل بافت و ساختار اجتماعی، فرهنگی و موقعیت جغرافیایی، فرم پوشش در بین اقوام و از جمله اقوام بختیاری و قشقایی دچار تغییر و تحولاتی شده ­است.زمانی که افراد برای حفاظت از خود به پوشیدن لباس گرایش پیدا کردند، به ­دلیل بافت و ساختار اجتماعی، فرهنگی و موقعیت جغرافیایی، فرم پوشش در بین اقوام و از جمله اقوام بختیاری و قشقایی دچار تغییر و تحولاتی شد. یکی از راه‌های دستیابی به توسعه فرهنگی در دنیای معاصر، توجه به هویت ملی و قومیتی در طراحی و خلق آثار است. در این میان، پوشش افراد هر جامعه یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های مرتبط با هویت است. هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه‌های فرم پوشاک سنتی بانوان بختیاری و سپس تطبیق آن با ویژگی‌های فرم پوشاک سنتی بانوان قشقایی، جهت دستیابی به وجوه اشتراک و افتراق آن‌ها و در نهایت، توسعه دانش نظری در خصوص پوشاک سنتی اقوام ایرانی است. سؤال اصلی این پژوهش عبارت است از: وجوه تشابه و تفاوت در فرم پوشاک سنتی بانوان بختیاری و قشقایی کدام‌اند؟ روش پژوهش، تطبیقی از مجموعه روش‌های کیفی و با ترتیب ساختاری متن به متن است. جمع‌آوری اطلاعات به روش اسنادی و میدانی بوده و جامعه پژوهش شامل تمام اسناد متنی و تصویری است که موضوع پژوهش را پوشش می‌دهند. نمونه‌گیری از این اسناد به صورت هدفمند تا رسیدن به اشباع اطلاعات ادامه یافته است. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که فرم پوشاک بانوان اقوام بختیاری و قشقایی در بخش سرپوش‌ها از لحاظ فرم اجزای سرپوش با هم متفاوت و در بخش تن‌پوش‌ها و پاپوش‌ها از یک فرم و یک الگوی مشابه و منطبق بر هم تبعیت می‌کنند. این ویژگی‌ها نشان‌دهنده تعاملات و تبادلات عمیق فرهنگی در یک حوزه جغرافیایی مشترک بین این دو قوم است. از مزیت‌های پوشاک بانوان بختیاری می‌توان به حفظ فرم­ های سنتی در سرپوش بانوان و از مزیت‌های پوشاک سنتی بانوان قشقایی نیز قابلیت همراهی آن با سبک و پوشش زمانه و در عین حال حفظ فرم­ های اولیه دانست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Form of Traditional Clothing of Women of the Bakhtiari and Qashqai Tribes

نویسندگان English

Shokofahe Satyarvand 1
Mohsen Marasy 2
1 Master’s Student, Department of Art Research, Faculty of Art, Shahed University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Art Research Department, Faculty of Art, Shahed University, Tehran, Iran.
چکیده English

The history of the significance of clothing dates back to the formation of human societies. When individuals began to wear clothes for protection, the form of clothing changed and evolved over time due to social, cultural, and geographical factors. As a result, each ethnic group developed its own unique form of clothing, which became a representation of their cultural beliefs, customs, and identity. Two of the most prominent Iranian ethnic groups are the Bakhtiari and Qashqai. Therefore, the purpose of this research is to identify the formal components of traditional clothing for Bakhtiari women and then compare them with the characteristics of the traditional clothing of Qashqai women, in order to find their similarities and differences and ultimately, to develop a theoretical understanding of the traditional clothing of Iranian ethnic groups. The research questions are: What are the similarities and differences in the formal clothing of Bakhtiari and Qashqai women? What are the reasons and aspects of the similarities and differences in the traditional clothing forms of Bakhtiari and Qashqai women? What are the advantages of the traditional clothing form of Bakhtiari women compared to that of Qashqai women? The comparative research method is a qualitative method with a text-to-text structural order. Data was collected through library and field research, and the research population includes all textual and visual documents that cover the research topic. Sampling from these documents was purposive until information saturation was reached. Based on the findings and results of the research, an examination of the clothing forms of Bakhtiari and Qashqai women reveals that while the head coverings differ in terms of form and components, the body and foot coverings follow a similar form and pattern. These characteristics indicate deep cultural interactions and exchanges in a shared geographical area between these two tribes.

کلیدواژه‌ها English

Traditional Clothing
Form
Bakhtiari People
Qashqai People
- احمدی، حمید (1379)، قومیت و قوم­ گرایی در ایران افسانه با واقعیت، تهران: نشر نی.
- الطائی، علی (1378)، بحران هویت قومی در ایران، تهران: نشر شادگان.
- امان‌الهی­ بهاروند، سکندر (1360)، کوچ ­نشینی در ایران پژوهشی درباره‌ی عشایر وایلات، تهران: بنگاه ترجمه و ترجمه و نشر کتاب.
- اوستن لایارد (1371)، کتاب سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزستان، (ترجمه حواشیی: مهراب امیری)، تهران: نشر فرهنگسرا.
- آشوری، محمدتقی؛ مکوندی، سعید (1394)، بررسی لباس زنان و مردان بختیاری و سیر تحول آن با رویکرد پسااستعماری، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، ایران.
- بهمن‌بیگی، محمد (1398)، عرف و عادت در عشایر فارس، تهران: همارا.
- پرهام، سیروس (۱۳۷۰)، دستبافته‌ها عشایری و روستایی، فارس، تهران: نشر امیرکبیر، جلد اول.
- حاجب، انسیه؛ پورباقی، رها؛ پیوندی، پدرام (1390)، مطالعه پوشاک سنتی قوم بختیاری و استفاده از مشخصه­ های آن در طراحی لباس­ های ایرانی- اسلامی، سومین همایش ملی نساجی و پوشاک، یزد.
- داوودی ­حموله، سربا (۱۳۹۳)، دانشنامه قوم بختیاری، تهران: انتشارات کاکتوس.
- درّادی، نوروز (1390)، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایل بزرگ قشقایی، انتشارات قشقایی.
- دهخدا، علی­ اکبر (۱۳۷۳)، لغتنامه، تهران: نشر دانشگاه تهران، جلد ۱۱.
- رشیدوش، وحید؛ زحمتکش، جواد (1398)، تحلیل مردم‌شناختی پوشاک عشایر استان فارس (مطالعه موردی: قشقایی‌های فیروزآباد)، شباک، 5 (10)، پیاپی 49، 60-51. SID: https://sid.ir/paper/522573/fa
- رنج‌دوست، شبنم (1387)، تاریخ لباس ایران، تهران :نشر جمال.
- رنه ­دالمانی،‌ هانری (1335)، سفرنامه از خراسان تا بختیاری، ترجمه و نگارش: قره­ وشی، تهران: نشر امیرکبیر.
- شریف­ سعدی، حبیبه ­السادات؛ سیدی، سیدعلی ­اکبر؛ اردکانی، راضیه (1399)، مطالعه فرم و رنگ و تزیینات در لباس بانوان قشقایی، نخستین کنفرانس ملی پوشاک، طراحی پارچه و لباس، شیراز.
- شهبازی، عبدالله (۱۳۹۶)، مقدمه‌ای بر شناخت ایلات و عشایر، تهران: نشر نی.
- ضیاءپور، جلیل (1347)، پوشاک ایل‌ها، چادرنشین‌ها و روستاییان، ایران در روزگار شاهنشاهی محمدرضا شاه پهلوی، تهران.
- طهرانی ­دهکردی، نادیا؛ یوسفی‌زاده، زهرا (1394)، لباس نمادی از فرهنگ و هویت ملی، کنفرانس بین‌الملی، علوم مهندسی، اسپانیا.
- عرب، حسنعلی (1397)، نقش باستان‌ مردم‌شناسی در شناخت کوچ‌گران بختیاری و ارتباط آن‌ها با خرفت‌خانه‌ها، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 11 (2)، 37-50. doi: 10.22631/jicr.2018.1500.2202
- عمید، حسن (۱۳۵۷)، فرهنگ فارسی عمید، تهران: انتشارات امیرکبیر.
- قرخلو، مهدی (1382)، مهاجرت و اسکان عشایر، تهران: نشر نقش بیان با همکاری سازمان امور عشایر ایران.
- کاظمی، هلن؛ رشیدوش، وحید (1398)، تحلیل مردم‌شناختی پوشاک در استان ایلام (مطالعه‌ی موردی: تیره‌ی مرشدوند از ایل خزل)، فصلنامه علمی فرهنگ ایلام، 20 (62،63)، 117-90. doi: 10.22034/farhang.2019.96063
- کرامتی، محسن (1370)، فرهنگ مصور هنرهای تجسمی، تهران: نشر چکامه، چاپ اول.
- کهربایی، الهه (1381)، بررسی پوشاک زنان عشایر از دیدگاه مردم‌شناسی، کارشناسی­ ا‌رشد مردم‌شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
- کیانی، منوچهر (1377)، کوچ با عشق شقایق، بررسی هنر در ایل قشقایی، شیراز: نشر کیان نشر.
- محمدی، رامونا (1396)، پوشاک محلی اقوام ایرانی، تهران: نشر رامونا محمدی.
- مرزبان، پرویزر؛ معروف، حبیب (1377)، فرهنگ مصور هنرهای تجسمی (واژگان فنی رسام، نقاشی، پیکره‌سازی، معماری، طراحی صنعتی، گرافیک، عکاسی و هنرهای دستی)، تهران: سروش.
- نعمت­ الهی، زهرا؛ رحمانی، اشکان (1400)، مطالعه نسبت­ های رنگ و فرم در لباس و فرش ایل قشقایی، پنجمین همایش ملی دستاوردهای علمی پژوهشگران، دانش ­آموختگان و دانشجویان فرش ایران.
- هیئت، جواد (۱۳۶۵)­، سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی، تهران: نشر نو.
- یارشاطر، احسان (1382)، پوشاک در ایران زمین (مصور)، ترجمه: پیمان متین، مقدمه علی بلوکباشی، تهران: نشر امیرکبیر.
- یاسینی، سیده ­راضیه (1395)، ارزیابی جامعه‌شناختی- زیبایی‌شناختی پوشاک سنتی زنان مناطق کویری ایران با تمرکز بر اقلیم فرهنگی و طبیعی، جامعه ­شناسی هنر و ادبیات، 8 (2)، 163-189. Doi: 22059/jsal.2017.62258
- یاوری، حسین؛ سرخوش، شیدا (۱۴۰۱)، آشنایی با لباس‌ها و پوشاک سنتی مردم مناطق مختلف ایران، تهران: انتشارات سیمای دانش.
 
- URL1: https://instagram.com/ nashmih- dokht              Accessed at 26-05-2022
- URL2: https://instagram.com/ davoud-norouzpor         Accessed at 25-05-2022
- URL3: https://instagram.com/ zohreh_hajloorahimi      Accessed at 24-05-2022                              

  • تاریخ دریافت 11 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 15 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 15 اردیبهشت 1404