هنرهای کاربردی

هنرهای کاربردی

احیاء و حفاظت از هویت فرهنگی و هنری با به‌کارگیری آرایه­‌های معماری شهر تاریخی ماسوله در طراحی لباس «اجتماع» بانوان

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
سعید حسن‌پورلمر 1
احد نژاد ابراهیمی 2
حسن ستاری ساربانقلی 3
علی وندشعاری 4
1 دانش‌آموخته دکتری، گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
2 استاد، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
3 دانشیار، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
4 دانشیار، گروه فرش، دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
10.22075/aaj.2025.37117.1347
چکیده
شهر تاریخی ماسوله، با قدمت هزارساله و معماری منحصربه‌فرد و با دارا بودن بیش از 170 گونه مختلف از آرایه­‌های معماری متعدد است می‌تواند به‌عنوان منبع الهام برای طراحی پوشاک مورداستفاده قرار گیرد. این الگوها شامل گره‌چینی، قواره‌بری، منبت‌کاری، کاشی‌کاری، و گچ‌بری بودند که مفاهیمی همچون یکتاپرستی، رشد معنوی و تعادل در کائنات را منتقل می‌کنند این پژوهش با هدف احیای هویت ایرانی‌ـ اسلامی در طراحی پوشاک برای بانوان با بررسی و استخراج آرایه‌های معماری این شهر به دو سؤال مدنظر پاسخ می‌دهد: 1- آرایه­‌های معماری ماسوله از چه مفاهیم ایرانی و اسلامی برخوردارند؟ 2- چگونه می­‌توان از این آرایه­‌ها برای در طراحی پوشاک بانوان استفاده نمود؟ روش پژوهش شامل ترکیبی از مطالعات اسنادی و میدانی است. در بخش میدانی، 564 بنای تاریخی شهر ماسوله موردبررسی قرار گرفت و از بین آن‌ها، 151 بنای دارای آرایه‌های معماری مناسب شناسایی شدند. سپس، 20 الگوی هندسی و نباتی با مفاهیم ایرانی اسلامی از این آرایه‌ها استخراج و در طراحی پوشاک برای بانوان به‌­کار رفت. در طراحی پوشاک از هوش مصنوعی و با بهره‌مندی از رنگ‌های مانند آبی و سبز، که با مؤلفه‌های فرهنگی و اجتماعی ایرانی- اسلامی هماهنگ هستند، استفاده‌ شده­‌است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از آرایه‌های معماری ماسوله، نه‌تنها به ارتقاء زیبایی و تنوع پوشاک کمک می‌کنند، بلکه می‌توانند مفاهیم عمیق فرهنگی و معنوی را در قالب طراحی پوشاک به سایر فرهنگ‌ها منتقل نمایند. شهر ماسوله با آرایه‌های معماری خود، نمادی از ارزش‌های فرهنگی و مذهبی ایرانی اسلامی است که می‌تواند در قالب پوشاک به جامعه معاصر معرفی شود. استفاده از این آرایه‌ها در طراحی پوشاک، فرصتی مناسب برای حفظ و ترویج ارزش‌های فرهنگی ایران فراهم می‌کند و می‌تواند به‌عنوان راهکاری برای مقابله با چالش‌های هویتی در دوران جهانی‌ شدن عمل کند.
کلیدواژه‌ها
هویت ایرانی اسلامی
آرایه‌های معماری
طراحی پوشاک
شهر تاریخی ماسوله
هوش مصنوعی
موضوعات

عنوان مقاله English

Revival and Preservation of Cultural and Artistic Identity through the Application of Architectural Motifs of the Historic City of Masouleh in the Design of Women's »Community« Clothing

نویسندگان English

Saeid Hasanpour Loumer 1
Ahad Nejad Ebrahimi 2
Hassan Sattari Sarbangholi 3
Ali Vandshoari 4
1 Ph.D. Graduate, Department of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
2 Professor, Department of Architecture and Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning Engineering, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
3 Associate Professor, Department of Architecture and Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
4 Associate Professor, Department of Carpet, Faculty of Carpet, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
چکیده English

The historic city of Masouleh, with its millennia-old heritage and unique architecture, boasts over 170 distinct architectural elements. These elements can serve as a profound source of inspiration for clothing design. The patterns, encompassing Gereh-chini (intricate geometric patterns), Qavareh-bori (precise cutting and shaping), Monabat-kari (wood carving), Kashi-kari (tile work), and Gach-bori (stucco relief), convey concepts such as monotheism, spiritual growth, and cosmic balance. This research aims to revitalize Iranian-Islamic identity in women's clothing design. By examining and extracting the architectural elements of Masouleh, it addresses two key questions: What Iranian and Islamic concepts are embedded within Masouleh's architectural elements? How can these architectural elements be utilized in the design of women's clothing? The research methodology combines library and field studies. In the field study component, 564 historical buildings in Masouleh were surveyed. Among these, 151 buildings featuring suitable architectural elements were identified. Subsequently, 20 geometric and botanical patterns, imbued with Iranian-Islamic concepts, were extracted from these elements and applied to women's clothing designs. Artificial intelligence was employed in the design process, utilizing colors such as blue and green, which resonate with Iranian-Islamic cultural and social components. The research findings indicate that incorporating Masouleh's architectural elements not only enhances the aesthetic appeal and variety of clothing but also facilitates the transmission of profound cultural and spiritual concepts through fashion to other cultures. Masouleh, with its distinctive architectural elements, symbolizes Iranian-Islamic cultural and religious values. These values can be introduced to contemporary society through clothing. The use of these elements in clothing design presents an opportune moment to preserve and promote Iran's cultural values, serving as a strategic approach to address identity challenges in the era of globalization.

کلیدواژه‌ها English

Iranian-Islamic Identity
Architectural Ornaments
Clothing Design
Historical City of Masouleh
Artificial Intelligence (AI)
-       اعتمادی، محمدمهدی. (1400). سیری در هنر منبت. تهران: سنجش و دانش.
-       اکبری، عسگر. (1399). مؤلفه‌های هویت ایرانی اسلامی در منظومه فکری مقام معظم رهبری. مطالعات ملی، 21(3)، 45-63.
-       پایدارفرد، آرزو؛ نامورمطلق، بهمن؛ و محجوبی، فاطمه. (1394). طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی. مطالعات ملی، 16(4)، 150- 133.
-       پیران، حسن. (1394). گچ‌بری سنتی. تهران: سخنوران.
-       توماج‌­نیا، آزاده. (1401). گره‌چینی از صنایع­ دستی تا معماری. تهران: ساکو.
-       جهانی­‌سیاهرودی، میلاد. (1403). کاشی‌کاری و کاشی‌نگاری در گیلان (سده‌ی هفتم تا چهاردهم هجری‌ قمری). رشت: دوبون.
-       چراغ­‌چشم، یلدا؛ طالس‌­انسان‌دوست، فرشته؛ و فرمند، محمدرضا. (1394). پوشاک مردم گیلان. رشت: ایلیا.
-       حسن‌پورلمر، سعید؛ نژادابراهیمی، احد؛ ستاری­‌ساربانقلی، حسن؛ و وندشعاری، علی. (1401). مطالعه تطبیقی هنر کومیکوی ژاپنی و گره‌چینی ماسوله ایران. نشریه پژوهش هنر، 12(23)، 1-21.
-       حضرتی­‌صومعه، زهرا. (1388). هویت ملی ایرانی. علوم رفتاری، 1(2): 53-65.
-       حیدرنتاج، وحید؛ و مقصودی، میترا. (۱۳۹۸). مطالعه نقوش برجسته گیاهان اسطوره‌ای در گچ‌بری دوره ساسانیان با تأکید بر کاخ تیسفون. فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی، ۱۰(۲): 75-85.
-       دوستی‌­ماسوله، مریم. (1399). گشت‌وگذار در گیلان. رشت: بلور.
-       رحیمی، سیمین. (1402). آشنایی با هنر گچ‌بری مدرن. چهارمحال و بختیاری (شهرکرد)، دِزپارت.
-       زمرشیدی، حسین. (1365). گره‌چینی در معماری اسلامی و هنرهای دستی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
-       زمرشیدی، حسین. (1384). کاشی‌کاری ایران: خط معقلی (جلد 3). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
-       شربتیان، یعقوب. (1397). بررسی اقلیم، معماری و فرهنگ ماسوله با رویکرد معماری بومی از منظر انسان‌شناسی شهری. نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی (جغرافیای انسانی)، 10(3)، 47-59.
-       شبان، ذبیح‌الله. (1390). ماسوله نردبان معراج از خاک تا افلاک. تهران: نستوه.
-       صحافی‌اصل، حسین و دیگران. (۱۳۹۰). بررسی تأثیر نقوش تزیینی ساسانی بر تزیینات محراب مسجد. فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی، ۲(۱)، 71-90.
-       طوجی، حمید. (1393). گره‌چینی. تهران: ارمغان.
-       کاوسی، مریم. (1394). میراث روایی. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری.
-       کوچکی‌­زاده، فرامرز؛ و دادرس، حسن. (1393). پوشاک در گیلان: از آغاز تا امروز. تهران: آهنگ فردا.
-       مطیفی‌­فرد، مرتضی. (1391). گچ‌بری: احیای هنرهای از یاد رفته. تهران: نقش مانا.
-       مونسی‌­سرخه، مریم. (1396). لباس و هویت: ابعاد هویت فرهنگی در لباس ایرانی. جلوه هنر، 9(1)، 107-119.
-       مهدی­‌زاده، لادن. (1398). منبت‌کاری و معرق‌­سازی. قم: امام همام.
-       نوحه‌خوان‌­­­بیگی، نرگس؛ محمدی، وحید؛ و نیکوبیان، مسعود. (1400). مطالعه تحلیلی طراحی لباس مفهومی و مدرن با الهام از معماری پارامتریک. هنرهای کاربردی، 1(1)، 54- 38.
-    Abas, S. J., & Salman, A. S. (1992). Symmetries of Islamic Geometrical Patterns. United Kingdom: World Scientific.
-    Abdullah, M. (2022). Symbolism of the Dove in Islamic Art. International Journal of Islamic Studies, 48(3), 85-102.
-    Ahmad, R. (2015). Islamic Geometric Patterns: Their Meaning and Significance. New York: Art Publishers.
-    Al-Farooq, M. (2025). Geometry and Symbolism in Islamic Art: A Modern Approach. United Kingdom: Cambridge University Press.
-    Al-Faruqi, L. (2023). Islamic Art: Themes and Symbolism. United Kingdom: Oxford University Press.
-    Al-Hakim, Z. (2013). the symbolism of clothing in the Quran and its implications. Islamic Studies Journal, 50(1), 23-42.
-    Ali, S. (2023). Unity and Movement in Islamic Decorative Patterns. United Kingdom: Cambridge University Press.
-    Aliabadi, M. (2021). the Geometry of Islamic Art: A Visual Language. United Kingdom: Oxford University Press.
-    Alizadeh, S. (2020). Contemporary perspectives on Persian geometric ornamentation. Journal of Islamic Design, 12(1), 45–65.
-    Al-Masri, A. (2021). Symmetry and Unity in Islamic Art: The Geometry of Nature. Journal of Visual Arts Research, 47(3), 87-102.
-    Al-Sayyed, M. (2023). Islamic Geometry: Patterns and Meaning. United Kingdom: Cambridge University Press.
-    Aziz, M. (2023). Islamic Geometrical Art: The Legacy of Persian Architecture. United Kingdom: Routledge.
-    Blair, S., Bloom, J. (2007). the art and architecture of Islam. USA: Yale University Press.
-    Brown, A. (2021). Islamic Art and Architecture: A Comprehensive Guide. United Kingdom:  Oxford University Press.
-    Bucar, L. (2019). Pious Fashion: How Muslim Women Dress (Reprint). United Kingdom: Harvard University Press.
-    Buchanan, P. (2018). Islamic Architecture and Geometry: Harmony in Space. United Kingdom: Oxford University Press.
-    Clark, R. (2023). Symmetry and Complexity in Islamic Patterns. United Kingdom: Cambridge University Press.
-    Davis, M. (2020). Symbolism in Islamic Art: From Geometry to Calligraphy. United Kingdom: Harvard University Press.
-    Ebrahimian, M. (2004). Geometry of Islamic Architecture. Iran: Tehran University Press.
-    Ebrahimian, M. (2015). Islamic Geometry and Architecture: The Art of Pattern Design. Iran: Tehran University Press.
-    El-Said, I., & Parman, A. (1976). Geometric Concepts in Islamic Art. United Kingdom: World of Islam Festival Publishing.
-    Ettinghausen, R. (1976). Islamic Art and Architecture. United Kingdom: Thames & Hudson.
-    Garcia, R. (2021). Symbolism in Islamic Decorative Arts: Cultural Perspectives. United Kingdom: Harvard University Press.
-    Ghaffari, M. (2021). Sacred Geometry in Islamic Architecture. Iran: University of Tehran Press.
-    Grabar, O. (1973). The Formation of Islamic Art. USA: Yale University Press.
-    Graham, D. (2020). Geometry and Sacred Art in Islamic Architecture. United Kingdom: Cambridge University Press.
-    Grayson, M. D. (2008). the sacred and the aesthetic in Islamic clothing design. Journal of Islamic Arts, 34(2), 94-107.
-    Harbison, R. (1990). the Language of Ornament. United Kingdom: Thames & Hudson.
-    Hassan, R. (2023). Geometric Patterns in Islamic Ornamentation. Journal of Visual Arts Research, 51(2), 90-108.
-     Hasanpour Loumer, S., Nejad Ebrahimi, A., Sattari sarbangholi, H., & Vand Shoari, A. (2024). the Identification and Typology of Traditional Doors of the Historical City of Masouleh. Archaeological Research of Iran, 13(39), 297-326.
-     Hasanpour Loumer, S., Nejadebrahimi, A., Sattarisarbangholi, H., & Vandshoari, A. (2023). Understanding the Cultural Components Affecting the Formation of the Architectural Ornamentation of the Historical City of Masouleh. National Studies Journal. 24(93), 59-80.
-     Hasanpour Loumer, S., Nejad Ebrahimi, A., Sattari Sarbangholi, H., & Vandshoari, A. (2024). Typology of Opening Arrays in the Historical city of Masouleh (A Case study of Masjedbar Neighborhood). Journal of Iranian Handicrafts Studies, 6(2), 121-144.
-    Hensel, M. (2013). Morphological Computation: The Future of Design and Engineering. USA: Wiley.
-    Hillenbrand, R. (2019). Islamic Architecture: Form, Function, and Meaning. United Kingdom: Edinburgh University Press.
-    Johnson, L., & Lee, J. (2020). the Role of Curves in Islamic Ornamental Design. Journal of Art History, 45(2), 75-92.
-    Karimian, M. (2021). An Examination of the Geometric Concepts of Carved Ornamentation in Iranian Architectural Art. Journal of Islamic Arts, 10(2), 75–85.
-    Khalili, N. (2018). the Tree of Life in Islamic Art: A Cultural Perspective. United Kingdom: Oxford University Press.
-    Khan, M. (2018). the Art of Islamic Geometry: Understanding the Patterns. United Kingdom: Design Press.
-    Khoury, N. (2008). Mimar Sinan: The Grand Architect of the Ottoman Empire. USA: Wiley-Blackwell.
-    Kiani, S. (2020). Geometry and Symbolism in Islamic Art: Exploring the Intersections. United Kingdom: Routledge.
-    Kostof, S. (1995). A History of Architecture: Settings and Rituals. United Kingdom: Oxford University Press.
-    Kuran, A. (1996). Islamic Architecture: Form, Function, and Meaning. United Kingdom: Oxford University Press.
-    Malekzadeh, A. (2015). Symbolism in Islamic Architecture. Iran: Tehran University Press.
-    Mansour, J. (2022). Sacred Geometry in Islamic Architecture: An Analytical Approach. USA: Springer.
-    Meyer, M. (2008). Fractal Geometry in Architecture and Design. USA: Springer.
-    Mohammadi, A., & Rostami, H. (2022). the symbolism of floral geometry in modern Iranian architecture. International Journal of Islamic Arts, 15(3), 90–107.
-    Mohammadi, S. (2019). Decorative Arts in Islamic Culture: A Study of Patterns and Motifs. Tehran: Cultural Heritage Organization.
-    Moorish, P. A. (2007). Geometric Patterns in Islamic Art. United Kingdom:  Routledge.
-    Nasr, S. H. (1993). Islamic Art and Spirituality. USA: Crossroad Publishing.
-    Parsa, H. (2015). Iranian Symbolism in Textile Design. Iran: University of Tehran Press.
-    Pearson, D. (2001). Sustainable Architecture: Principles, Paradigms, and Case Studies. United Kingdom: Elsevier.
-    Pope, A. U. (1965). Masterpieces of Persian art. USA: Crown Publishers.
-    Rashid, N. (2023). Nature and Geometry in Islamic Art. USA: Springer.
-    Rezaei, A. (2020). Architectural Beauty: The Role of Geometry in Islamic Art. Journal of Islamic Architecture, 8(2),  45-62.
-    Sadeghi, M. (2022). the Role of Geometry in Islamic Religious Architecture. United Kingdom: Harvard University Press.
-    Sadeghi, N. (2021). Philosophy and Aesthetics in Islamic Art: A Comprehensive Study. Journal of Art and Design, 12(3), 88-101.
-    Saffari, H. (2023). the Spirituality of Islamic Geometry: From Pattern to Meaning. United Kingdom: Oxford University Press.
-    Smith, P. (2019). the Evolution of Islamic Patterns: Historical and Cultural Perspectives. USA: Yale University Press.
-    Smith, R., & Yates, J. (2018). Flourishing Fashion: An Interpretive Phenomenological Analysis of the Experience of Wearing a Happy Outfit. Fashion Studies, 1(1), 1-10.
-    Tavakol, N. (2023). Art and Geometry: The Spatial Arrangement in Islamic Architecture. USA: Springer.
-    Taylor, S. (2021). Infinite Loops in Islamic Geometric Art. International Journal of Visual Arts, 32(1), 120-135.
-    Wilson, E. (2022). Symbolic Meanings in Islamic Decorative Motifs. Art and Culture Review, 56(3), 60-70.
-    Yeganeh, F. (2021). Mathematics in Islamic Art and Architecture. United Kingdom: Oxford University Press.
-    Young, L., Brown, K., & Adams, M. (2020). Neuroaesthetics and gender differences in visual perception. United Kingdom: Cambridge University Press.

  • تاریخ دریافت 20 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 17 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 18 تیر 1404