شمایل‌نگاری تصاویر نسخ خطی مکتب بغداد نمونه مطالعاتی ورقه و گلشاه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار ‘گروه باستان‌شناسی، واحد ورامین پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ایران

چکیده

روش‌های مطالعه و تحلیل تصاویر در مطالعات هنر و تاریخ هنر اهمیت بسیاری دارند. شمایل‌نگاری به‌عنوان یک رویکرد غیر تاریخی، در تحلیل‌هایش تأکید خود را بر عناصر شکلی قرار می‌دهد که در مقابل عناصر محتوایی قرار می‌گیرند. شکل به‌عنوان نمود بیرونی یک اثر، مخاطب را به درک مفهوم یا معنی نهفته در آن راهنمایی می‌کند و دریچه ورود به محتوا است. نگارگری به‌عنوان عنصری تزئینی در بناها و نسخ خطی برای انتقال پیام‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی همواره از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. بعد از نفوذ سلجوقیان در دربار عباسیان شاهد تغییرات چشمگیری در شیوه کتاب‌آرایی رخ داد. نتیجه این نفوذ را می‌توان در به وجود آمدن تصاویر برخی از نسخه‌های عربی متأثر از آثار ایرانی و آسیای میانه در کتاب‌آرایی دوران عباسی نام برد. در این مقاله با بهره‌گیری از تصاویر نسخ خطی مکتب بغداد نمونه موردی رسالهٔ ورقه و گلشاه همراه با علم نشانه‌شناسی تحلیل می‌شود. پژوهش ابتدا به معرفی ویژگی مکتب بغداد پرداخته سپس با در نظر گرفتن نشانه‌شناسی نگارگری به این نتیجه دست می‌یابیم که بین تصویرگری عرب و ساسانی پیوندی وجود دارد که به‌گونه‌ای در شکل‌گیری آثار مکتب بغداد نقش بسزایی داشته است.

کلیدواژه‌ها