بازتاب دستاوردهای آرت‌نوو در طراحی نخستین اسکناس‌های چاپ‌شده در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی، گروه هنر، دانشگاه ملی مهارت تهران، تهران،ایران.

2 دانشیار، گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

«جنبش ‌هنر و پیشه» و متعاقب آن «آرت‌نوو»، از جمله رویدادهایی بودند که در اواخر عصر قاجار در غرب شکل‌ گرفتند و به فاصله اندکی، تحولاتی را در هنرهای کاربردی ایران از جمله در طراحی و چاپ به ‌وجود ‌آوردند. نخستین اسکناس‌های به چاپ ‌رسیده در ایران، علاوه بر بیان ویژگی‌های رسامی و تکنیکی، قابلیت‌های ممتازی را در خوانش کیفیت تحولات جنبش هنر و پیشه و آرت‌نوو به ‌نمایش‌ می‌گذارند. از آن‌جایی که کلیشه‌های چاپی این اسکناس‌ها، ره‌آورد فرهنگ و هنر غرب بوده و مستقیماً از آ‌ن ­ها در چاپ نخستین اسکناس‌های ایرانی استفاده‌ می‌شدند، می‌توان از این‌طریق بخشی از ره‌آورد جنبش آرت‌نوو را در ایران شناسایی‌کرد و اصول طراحی نخستین اسکناس‌ها را از آغاز انتشار در عصر قاجار تا عصر پهلوی اول، مورد مطالعه قرارداد. پرسش اصلی این است: جنبش آرت‌نوو بر طراحی نخستین اسکناس‌های چاپ‌شده در ایران چه تأثیراتی را برجای‌ گذارده‌است؟ این پژوهش قصد دارد ضمن معرفی نخستین اسکناس‌های منتشرشده در ایران، شیوه طراحی و اصول تصویرسازی به­ کاررفته در این آثار را با درنظر گرفتن اصول «جنبش هنر و پیشه» و «آرت‌نوو» مورد نقد و بررسی قراردهد. این تحقیق بر پایه مطالعات کیفی قرار دارد و از حیث روش، توصیفی- تحلیلی است. شیوه گردآوری اطلاعات عمدتاً اسنادی و الکترونیکی و همچنین در پاره‌ای موارد میدانی است. نتایج تحقیق نشان ‌می‌دهند که طراحی نخستین اسکناس‌های ایران در سه‌گروه زمانی از اواخر دوره قاجار تا اوایل پهلوی اول قابل ‌تفکیک هستند که تأثیر آرت‌نوو بیش از همه در گروه سوم رخ ‌نموده‌است. در این‌دوره، تحت تأثیر جریان آرت‌نوو و با بهره‌گیری از کلیشه‌های چاپی وارداتی غرب، نوعی هم‌آمیزی میان دستاوردهای هنری غرب و هنر اسلامی- ایرانی شکل‌گرفته‌است. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of the Art Nouveau Movement in the Design of the First Banknotes Printed in Iran

نویسندگان [English]

  • Nafise Zamani 1
  • Farzaneh Farrokhfar 2
1 Instructor, Departmen of Arts, National University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Visual Communication, Faculty of Art and Architecture, TarbiatModares University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

"Art and Crafts Movement" and its subsequent "Art Nouveau" were among the events that took place in the west at the end of the Qajar era and soon brought about changes in the applied arts of Iran, including design and printing. The first banknotes printed in Iran, in addition to expressing formal and technical features, display excellent capabilities in reading the quality of the developments of the Art and Craft Movement and Art Nouveau. Since the printing stereotypes of these banknotes were the result of Western culture and art and they were directly used in the printing of the first Iranian banknotes, it is possible to identify part of the result of the Art Nouveau movement in Iran and the design principles of the first banknotes from the beginning of their publication in the Qajar era. In addition to introducing the first banknotes published in Iran, this research aims to review the design method and principles of illustration used in these works, taking into account the principles of "Art and Crafts Movement" and "Art Nouveau". This research is based on qualitative studies and its descriptive-analytical in terms of method. The method of collecting information is mainly library-electronic and in some cases field study. The results of the research show that the design of the first Iranian banknotes can be separated into three time groups from the end of the Qajar period to the beginning of the first Pahlavi era that the influence of Art Nouveau occurred most of all in the third group. In this period, under the influence of the art nouveau movement and using the printed stereotypes imported from the west, a kind of fusion between the artistic achievements of the west and Islamic-Iranian art has been formed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Art and Crafts Movement
  • Art Nouveau
  • The print idustry
  • Designing Banknote
  • Qajar Arts
- آیت‌اللهی، حبیب‌الله (1376)، مبانی هنرهای تجسمی، تهران: سمت.
- آقاخانی، سیمین (1392)، بررسی نقش عکاسی در روند تولید اسکناس‌های پهلوی و جمهوری اسلامی ایران، (پایان ­نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد)، تهران: دانشگاه هنر.
- اثنی‌عشری، نفیسه (1399)، تحلیل نشانه‌شناسی تصویر ناصرالدین شاه بر سطح نخستین اسکناس ایران (به مثابه یک متن تصویری و بعدی نوین از ابعاد گرافیک ایران)، مبانی نظری هنرهای تجسمی، پنجم (1)، پیاپی ۹، 143-134.
- احمدزاده، محمد امیر (1393)، نقش ترجمه آثار جدید در شکل‌گیری فرایند نوگرایی در ایران دوره قاجار، تحقیقات تاریخ اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چهارم (2)، 21-48.
- اوئن، دیوید (1387)، بیماری شاه و دولت­ های غربی، ترجمه عبدالرضا هوشنگ، اطلاعات سیاسی اقتصادی، (252)، 121–
- بیانی، خانبابا (1375)، پنجاه سال تاریخ ناصری، ج1، تهران: علم.
- حدادعادل، غلامعلی (1379)، ناصرالدین شاهِ واژه گزین، نامه فرهنگستان، (15)،171- 159.
- خدادادی مترجم‌زاده؛ محمد، چنعانی؛ سیمین، آقاخانی نژاد (1393)، پژوهشی درباره پدیدارشناسی عکس پادشاهان قاجار روی نخستین اسکناس‌های ایران، پژوهش هنر، چهارم (س8)، 97- 87 .
- رضایی، فاطمه؛ مرادی، مسعودف (1395)، تحول‌سنجی مفهوم ملت در دوره قاجار، پژوهش‌های تاریخ ایران و اسلام، (19)، 120- 101.
- سیدآبادی، سینا؛ رهبر، ایلناز ؛ معینی الدینی، محمد (1399)، تحلیل نقوش اسکناس‌های ایران پس از انقلاب اسلامی بر اساس رویکرد بازتاب در جامعه‌شناسی هنر، جامعه‌شناسی هنر و ادبیات،12 (1)، 155- 127.
- شرقی، علی (1385)، پژوهشی درباره چاپ اولین اسکناس در ایران، اتاق بازرگانی، زیر نظر اتاق بازرگانی وصنایع و معادن ایران، (4)، 20- 17.
- گودرزپروری، پریناز؛ ضیمران، محمد  (1391)، هنر مدرن و جنبش‌های تأثیرگذار بر آن، مطالعات نقد ادبی، پژوهش ادبی، (26) 155-192.
- لعل شاطری، مصطفی؛ سرافرازی، عباس؛ وکیلی، هادی (1395)، نفوذ غرب در نقاشی ایران از ابتدای حکومت قاجار تا پایان عصر ناصری، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، (19)،210- 185.
- لطفی، فوزیه (1391)، مکاتب نقاشی، تهران: فرهنگسرای میردشتی.
- محمدی، عباس؛ چارئی، عبدالرضا (1387)، ویژگی‌های چاپ نشر و تصویرسازی اسکناس در ایران، نشریه نگره، (7)، 119- 107.
- موسوی حجازی، بهار؛ پورجعفر، محمدرضا (1381)، تأثیرپذیری نهضت هنروپیشه انگلستان از هنراسلامی ایران، نشربه هنرهای زیبا، پیاپی (12)، 22- 4.
- نوین فرح‌بخش، فریدون (1384)، راهنمای اسکناس‌های ایران، تهران: فرح‌بخش.
- وصاف، شهاب‌الدین (1346)، تاریخ وصاف، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
منابع میدانی:
- آرشیو اسناد موزه بانک ملی ایران (1400)، بانک مرکزی ایران، میدان امام خمینی، تهران، ایران.
- Encyclopedia Iranica (2011), Art and Architecture of the Qajar Period, Vol. II, Fasc.(6), pp, 627- 637.
- Encyclopedia Iranica (2011), Post-Qajar (Painting), Vol. II, Fasc.(6), pp, 640-646
-Heij, Hans de (2012), Designing  Banknote Identity,  DNB Occasional  Studies .Vol. 10/ No3.
- Houji, Hou &Qijing, Wu (1982), Zhongguojindaijingjisixiangshigao. Heilongjiang renminchubanshe, Harbin, vol. (3), pp. 322–339. [Mandarin Chinese].
- May, Julia (2016), Currency Design, Designing the Most Desirable Product, Smashing Magazine, Jan 4. [https://www.smashingmagazine.com/2016/01/learn-from-the-history-of-banknote-design-most-desirable-product/]
- Salcuduean, Ileana Nicolet a (2015), Creative industries – Art and commerce; Entrepreneurship and creativity. pp.10- 25,[https://www, Rescarchgate.net/ publication/331260880]
- Selz, Peter & Constantine, Mildred & Daniel, Greta (1960), Art nouveau: art and design at the turn of the century, The Museum of Modern Art: Distributed.
- URL2: https://sanalmuze.tcmb.gov.ir      Accessed at 09-03-2024
- URL3: https://www.Banknoteword.Com/blog/who-invented-paper-money.pp1-6         Accessed at 26-01-2021
- URL4: https://primaltrek.com          Accessed at 09-04-2024                                                                
- URL5: https://www.lovmoney.com  Accessed at 04-12-2018
-URL8: http://www.smashing.com                    Accessed at 07-05-2016