تحلیل منتخبی از نگاره‌ها و داستان‌های کلیله و دمنه بر مبنای نظریه ساختار سه‌کنشی ژرژ دومزیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه هنر، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه تصویرسازی، دانشگاه کمال الملک، نوشهر، ایران.

3 دانشیار، گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

چکیده

کلیله و دمنه کتاب پندآمیزی است که در آن حکایت­ های گوناگون نقل شده و اصل هندی را برای آن بیان‌می‌کنند. تصویرسازی کلیله و دمنه در ادوار مختلف تاریخ هنر ایران مورد توجه قرارگرفته‌است. سوال اصلی تحقیق حاضر این است که شخصیت­ پردازی برخی از داستان ­های کلیله و دمنه را چگونه می ­توان براساس طبقات سه گانه دومزل تحلیل کرد و آیا این ساختار سه­ گانه در تصویرسازی این داستان­ ها قابل شناسایی است؟ فرضیه تحقیق امکان وجود ساخت‌های مشترک طبقاتی در متن و تصویرگری داستان­ های کلیله و دمنه است. هدف تحقیق بررسی و تحلیل نظام ساختاری پنهان در شخصیت­ پردازی و تصویرگری داستان­ های کلیله و دمنه در‌ نظر گرفته­ شده­ است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و گردآوری مطالب اسنادی از طریق یادداشت ­برداری و تصویرخوانی است. نتایج تحقیق نشان می­ دهد در منتخبی از داستان ­ها به‌صورت مشابه، شخصیت­ هایی وجود دارند که می ­توان آن­ ها را با توجه به الگوی ساختار سه­ گانه جوامع هندواروپایی ژرژ دومزیل مورد بررسی قرارداد. این ساختار و طبقات سه ­گانه فرمانروایان، جنگاوران و کشاورزان هستند و این الگوی سه­ گانه را در نگاره ­های مصور کلیله و دمنه نیز می­ توان شناسایی‌کرد. به شکلی که در این داستان­ ها برخی حیوانات در اولویت طبقاتی به عنوان فرمانروا توصیف ‌می ­شوند و برخی به عنوان ضعیف­ ترین طبقه، تغذیه طبقه اول هستند. حیوانات زیرک با تکیه بر هوش خود روابط میان طبقه بالا و پایین را مدیریت‌ می­ کنند. بر همین مبنا در نظام تصویری نیز با بهره­ گیری از مکان، اندازه و برترنگاری تصویری همان اولویت­ های ساختاری شخصیت­ های داستانی بازنمایی شده ­است. فرمانروا قدرتمند، تنومند و بزرگ در مرکز یا بالای تصویر و طبقه سوم افتادن و درحال مرگ در پایین تصویر و حیوانات هوشمند هم‌تراز با فرمانروا و یا واسطه میان دوگروه مصورشده ­اند. در واقع هماهنگی متن و تصویر نسبت به بازنمایی نظام طبقاتی قابل شناسایی و تحلیل است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of Selected Illustrations and Stories of Kalila and Damna Based on Georges Dumezil Triple Structure Theory

نویسندگان [English]

  • Ziba Kazempoor 1
  • Fatemeh Mohajeri 2
  • Hossein Abeddoost 3
1 Assistant Professor, Department of Art, Faculty of Literature and Humanities, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran.
2 Master's Graduate, Department of Illustration, Kamal-ol-Molk University, Nowshahr, Iran.
3 Associate Professor, Visual Communication Department, Faculty of Art and Architecture, Gilan University, Rasht, Iran.
چکیده [English]

Kalila and Damna is an instructive book in which various anecdotes have been narrated. This book, which has Indian origin, has been illustrated in different periods of Persian art history. The main question of the present study is how the characterization of some of the stories of Kalila and Damna can be analyzed based on the three classes of Dumzel and is this triple structure recognizable in the illustration of these stories? This study is descriptive-analytical in terms of methodology. The data collection method is based on library review (i.e. note taking and image analysis) and data analysis was done qualitatively. Research results show that in a similar selection of stories, there are characters who can be examined in terms of the pattern of the triple structure of Georges Dumézil 's Indo-European societies. These three structures and classes include the classes of rulers, warriors and farmers, and this triple pattern can also be identified in the illustrated paintings of Kalila and Damna. In these stories, some animals are described in class priority as ruler, and some as the weakest class are first -class nutrition. Shrewd animals, relying on their intelligence, manage the relationships between the up and downstairs. Therefore, in the visual system, using the place, the visual magnification of the same structural priorities of the fictional characters has been represented. The powerful, robust, and large ruler in the center or above the image and the third floor of the fall and death at the bottom of the image and the intelligent animals are illuminated with the ruler or the intermediary between the two groups. In fact, the coordination of the text and the image is identifiable and analyzed by the representation of the class system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kalila and Damna
  • Characterization
  • Text and Image
  • Dumezil Triple Structure
- اتینگهاوزن، ریچارد؛ گرابر، الگ (1386)، هنر و معماری اسلامی۱، ترجمه یعقوب آژند، تهران: سمت.
- اسدی، علی­ محمد (1388)، بررسی و مقایسه چگونگی انتخاب زاویه دید در نگارگری ایرانی، پایان­ نامه ارشد تصویرسازی، دانشکده هنر شاهد.
- اخوان، بهار (1390)، بررسی تحلیلی تصاویر نسخ کلیله و دمنه متعلق به قرون هشتم و نهم هجری قمری و مقایسه تطبیقی آن­ ها، پایان‌نامه کارشناسی ارشد تصویرسازی، دانشگاه هنر.
- ایزدی فر، محسن (1394)، مقاله‌شناسی توصیفی- تحلیلی کلیله و دمنه، پایان­ نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد.
- بهارلویی، سمیه (1392)، بررسی و تحلیل ویژگی‌های دستوری کلیله و دمنه به ویژگی و ساختار دستوری کلیله و دمنه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کاشان.
- دومزیل، ژرژ (1380)، پزشکی و سه کنش، ترجمه جلال ستاری، تهران: مرکز.
- دمزیل، ژرژ (1391)، خدایان سه کنش، ترجمه جلال ستاری، تهران: نشرمرکز.
- دومزیل، ژرژ (1379)، جهان اسطوره شناسی 4، ترجمه جلال ستاری، تهران: نشر مرکز.
- دومزیل، ژرژ (1383)، سرنوشت جنگجو، ترجمه مهدی باقی و شیرین مختاریان، تهران: نشر قصه.
- دومزیل، ژرژ (1380)، اسطوره و حماسه در اندیشه ژرژدومزیل، جهان اسطوره شناسی 5، ترجمه جلال ستاری، تهران: نشر مرکز.
- دوبله، فرانسوا (1382)، برزوی طبیب و منشاء کلیله و دمنه، ترجمه صادق سجادی، تهران: طهوری.
- منشی، نصرالله (1387)، کلیله و دمنه، براساس نسخه مجتبی مینوی طهرانی، تهران: انتشارات زوار.
- شمیران، ملیحه (1392)، بررسی ارتباط محتوایی میان باب‌های کلیله و دمنه از طریق شخصیت‌های باب شیر و گاو، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه هرمزگان.
- محجوب، جعفر (1394)، درباره کلیله و دمنه، تهران: خوارزمی.
- محمدی، خدیجه؛ امامی، سعید (1392)، بررسی حکایت های باب اول کلیله و دمنه بر بنیاد الگوی کنش گریماس با تأکید بر حکایت شیر و گاو، هشتمین همایش بینالمللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران.
 -  Al-muqaffa, Ibn (2018), Kalila Wa Doimna, (Arabic Edition), a journey of a book. Create Space Publishing.
- Dumézil, George (1958),  L'Idéologie Tripartie des Indo-Européens, Brussels: Latomus Collection.
- Dumézil, Georges (1988-1940), Mitra-Varuna: An Essay on Two Indo-European Representations of Sovereignty, 1940, trans. Derek Coltman .New York: Zone Books.
- Eliade, Mircea (1978), A History of Religious Ideas, Chicago: University of Chicago Press .
- O,kane, Bernard (2003), Early Persian  painting, London: I.B Tauris & Co Ltd W2 4B.
- Sims,Eleanor (2002), Peerless Images: Persian Painting and It’s Sources, London: YALE Universe.
- Waley, P & Norah, M. Titley (1975 ), An Illustrated Persian Text of Kalila and Dimna dated 707/1307, 1(1), 42-61, The Electronic British Library Journal. United Kingdom: British Library . https://www.jstor.org/stable/i40094498