بازتاب گفتمان عاشورا در گرافیک معاصر ایران با نظریه ی گفتمان لاکلائو و موف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه ارتباط تصویری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده

گفتمان عاشورا یکی از گفتمان­ های شیعی در بستر سیاسی_اجتماعی جامعه­ ی ایرانی است. منظومه­ ی معنایی این گفتمان مبتنی بر قیام امام‌ حسین (ع)، ارزش ­های دینی و اسلامی، فرهنگ شهادت و ایثار، تقابل حق و باطل و غلبه ­ی حق بر باطل صورت­ بندی شده ­است. این گفتمان موجب پدید آمدن متون بسیاری در حوزه­ های مختلف فرهنگ و هنر شده؛ از متون ادبی و نوشتاری گرفته تا متون سینمایی و موسیقایی. حوزه­ ی طراحی گرافیک معاصر ایران نیز یکی از عرصه­ ها است که در سال­ های اخیر متونی تصویری _به­ ویژه پوسترهایی با موضوع عاشورا_ در آن تولید شده و جشنواره ­هایی با این موضوع شکل‌گرفته‌است. هدف از این مقاله، پرداختن به خوانش و نحوه­ ی صورت­ بندی گفتمان عاشورا در پوسترهای معاصر ایران با نظریه گفتمان لاکلائو و موف، و در کنار آن مطالعه­ ی منظومه ­ی معنایی آثار مبتنی بر ایدئولوژی عاشورا و ارزش ­های حاکم بر آن است. به این منظور ابتدا پوسترهایی با روش هدفمند _با موضوع عاشورا_ انتخاب­ شد و در مرحله­ ی بعد با استفاده از مفاهیم لاکلائو و موف از جمله دال مرکزی، دقایق، مفصل‌بندی، ضدیت و غیریت، زنجیره­ ی هم­ ارزی، حاشیه ­رانی و برجسته ­سازی، قلمروی گفتمانیت/ حوزه ­ی گفتمان­ گونگی و موقعیت سوژه ­ای به صورت­ بندی معنایی این پوسترها پرداخته­ شد. سوال پژوهش این است که بازتاب گفتمان عاشورا در گرافیک معاصر ایران چگونه با نظریه ­ی گفتمان لاکلائو و موف قابل‌تحلیل است؟ روش کلی این پژوهش تحلیلی_توصیفی است و داده های آن با استفاده از منابع اسنادی جمع ­آوری شده­ است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که گفتمان عاشورا با تغییر نظام نشانه­ ای توانسته از بستر ایدئولوژیک جامعه­ ی معاصر ایرانی در قالب تصاویر و نشانه­ ها درآید و منجر به تولید متونی مبتنی بر فرهنگ عاشورا و ارزش­ های مبتنی بر آن در حوزه­ ی طراحی گرافیک معاصر ایران شود که حاکی از اعتقاد عمیق به ارزش ­های فرهنگ عاشورایی در جامعه ­ی ایرانی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Reflection of Ashura Discourse in Contemporary Iranian Graphics with the Discourse Theory of Laclau and Mouffe

نویسنده [English]

  • Zahra Bagherzadeh Atashchi
Assistant Professor, Department of Visual Communication, Faculty of Literature and Humanities, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده [English]

The discourse of Ashura is one of the Shia discourses in the social-political framework of Iranian society. The semantic system of this discourse is based on the uprising of Imam Hussein (AS), religious and Islamic values, the culture of martyrdom and sacrifice, the confrontation between right and wrong, and the victory of right over wrong. This discourse has caused the emergence of many texts in different fields of culture and art; from literary and written texts to cinematic and musical texts. The field of contemporary graphic design in Iran is one of the fields in which visual texts - especially posters with the theme of Ashura - have been developed in recent years and festivals have been formed with this theme. In this article, with the discourse theory of Laclau and Mouffe, the reading and formulation of the discourse of Ashura in contemporary Iranian posters was discussed, the semantic system of these works based on the ideology of Ashura and its governing values was studied.  For this purpose, first, posters were selected with a purposeful method with the theme of Ashura. In the next stage, by using the concepts of Laclau and Mouffe, these posters were discussed in the semantic formation of these posters. The general method of this research is analytical-descriptive and its data was collected via library sources. The results of the research indicate that the discourse of Ashura by changing the symbolic system has been able to emerge from the ideological background of the contemporary Iranian society in the form of images and symbols and led to the production of texts based on Ashura culture and its values which indicates a deep belief in the values of Ashura culture in Iranian society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ashura Discourse
  • contemporary Iranian Graphics
  • Ashura Posters
  • Laclau and Mouffe
_ قرآن کریم.
_ آقاگل ­زاده، فردوس (1385)، تحلیل گفتمان انتقادی، تهران: علمی و فرهنگی.
_ بورکهارت، تیتوس (1361)، ارزش ­های جاویدان در هنر اسلامی، ترجمه­ نصرالله پورجوادی، نشر دانش، 11: 13-2.
_ بی ­نا (1388)، پوسترهای عاشورایی، تهران: سوره­ ی مهر.
_ خانیکی، هادی (1387)، در جهان گفتگو، تهران: هرمس.
_ سعیدی­ شاهرودی، علی (1397)، گفتمان عاشورا، قم: زمزم هدایت.
_ سلطانی، سیدعلی ­اصغر (1397)،  قدرت، گفتمان و زبان، تهران: نی.
_ شوالیه، ژان؛ گربران، آلن (1379)، فرهنگ نمادها، ترجمه­ سودابه فضایلی، ج 1، تهران: جیحون.
_ شوالیه، ژان؛ گربران، آلن (1385)، فرهنگ نمادها، ترجمه­ سودابه فضایلی، ج 4، تهران: جیحون.
_ شیمل، آنه ­ماری (1380)، خوشنویسی اسلامی، ترجمه­ مهناز شایسته ­فر، تهران: موسسه­ مطالعات هنر اسلامی.
_ قجری، حسینعلی؛ نظری، جواد (1392)، کاربرد تحلیلِ گفتمان در تحقیقات اجتماعی، تهران: جامعه­ شناسان.
_ کسرایی، محمدسالار؛ پوزش­ شیرازی، علی (1388)، نظریه ­ی گفتمان لاکلائو و موف: ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیده­ های سیاسی، نشریه سیاست، 3(39): 339-360.
_ کوپر، جی. سی (1386)، فرهنگ مصور نمادهای سنتی، ترجمه­ ملیحه کرباسیان. تهران: نشر نو.
_ متوسلی، محمود؛ حسینی­ زاده، سیدمحمدعلی؛ نیکونسبتی، علی (1378)، بررسی عللِ تغییراتِ اجتماعی از نگاه نورث، ویلیامسون، گریف و لاکلائو و موف، جستارهای اقتصادی، 10: 67-39.
_ یاحقی، محمدجعفر (1386)، فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات داستانی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
_ یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لوئیز (1397)، نظریه و روش در تحلیلِ گفتمان، ترجمه­ هادی جلیلی. تهران: نی.
_ Howarth, D, Norval, A.J. and Stavrakakis, Y. (Eds) (2000), Discourse Theory and Political Analysis, Manchester University Press.
_ Laclau, E & Mouffe, ch. (1985), Hegemony and socialist strategy, London: Verso.
_ Laclau, E. (1990), New Reflections on the Revolution of Our Time. London: Verso.