بررسی فنی روکش فلزی و شیوه طلاکاری درِ اصلی مدرسه چهارباغ اصفهان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد، گروه مرمت اشیاء تاریخی-فرهنگی و باستان‌سنجی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشیار، گروه مرمت اشیاء تاریخی-فرهنگی و باستان‌سنجی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

3 استادیار، گروه مرمت اشیاء تاریخی-فرهنگی و باستان‌سنجی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

مدرسه مادرشاه یا چهارباغ اصفهان یکی از شاهکارهای هنری بر جای‌مانده از دوره صفوی است که مجموعه‌ای از هنرهای گوناگون در ساخت آن به­ کار رفته‌است. یکی از شاخصه‌های مهم این مدرسه تاریخی درِ  ورودی اصلی آن است که بر زیبایی و عظمت مدرسه افزوده­‌است. مطالعاتی که روی این اثر انجام گرفته بیشتر شامل مطالعات تاریخی، بررسی نقوش و کتیبه‌خوانی است و تاکنون نتایج یک بررسی فنی و علمی در خصوص آن منتشر نشده ­است. هدف از انجام این پژوهش شناسایی روکش فلزی درِ مدرسه و روش ساخت آن و همچنین مطالعه روش طلاکاری مورد استفاده در تزیین بخش‌هایی از سطح آن است. در همین راستا، پرسش­ های این پژوهش آن است که روکش فلزی درِ مدرسه چهارباغ اصفهان از چه جنسی ساخته شده، با چه روشی تولید گردیده و طلاکاری بخش­ های تزیینی آن به چه شیوه­ای انجام گرفته ­است؟
برای این منظور ابتدا بررسی جزییات سطح اثر در محل با بزرگ‌نمایی‌هایی بیشتر انجام­ گرفت. سپس مطالعات آزمایشگاهی با استفاده از میکروسکوپ نوری (OM)، میکروسکوپ ‌الکترونی‌ روبشی نشر میدانی مجهز به طیف‌سنج تفکیک‌انرژی (FESEM-EDS) انجام­ شد. نتایج به‌دست­ آمده از بررسی‌ها نشان داد که بدنه اصلی در از فلز نقره تقریبا خالص ساخته شده ­­است. مقادیر بسیار کم از عناصر مس و سرب، در حدود 1 درصد، نیز در ترکیب روکش نقره‌ای در شناسایی ­شد. این مقدار کم امکان چکش‌کاری و ساخت ورق را فراهم کرده­‌است. علاوه بر این وجود آخال‌های اکسیدی در ورق نقره، استفاده از عملیات حرارتی (تابکاری) در فرایند ساخت آن را نشان می‌دهد. وجود جیوه در لایه طلا و همچنین زیر لایه طلا (سطح مشترک نقره و طلا) نشان داد که تزیینات طلایی روی بخش‌های مختلف روکش نقره‌ای به روش ملغمه‌ای (جیوه‌ای) اجرا شده­‌است که مشابه روش به‌کار رفته برای طلاکاری در مسجد جامع عباسی اصفهان، دیگر نمونه متعلق به دوره صفوی، است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analytical Approach to the Gilded Silver Door of Chahār-Bāgh school of Isfahan

نویسندگان [English]

  • Sepideh Goodarzian 1
  • Hamidreza Bakhshandehfard 2
  • Mohammad Mortazavi 3
1 Master's Graduate, Department of Objects Conservation and Archaeometry, Faculty of Conservation and Restoration, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran.
2 Associate Professor, Department of Objects Conservation and Archaeometry, Faculty of Conservation and Restoration, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Objects Conservation and Archaeometry, Faculty of Conservation and Restoration, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده [English]

Chahār-Bāgh school in Isfahan stands as one of the artistic masterpieces left from the Safavid period, employing a variety of arts in its construction. One of the important features of this historic building is its door of the portal, which adds to the beauty and grandeur of the school. Studies conducted on this artifact mostly include historical research, examination of patterns and epigraphy, and so far, the results of a technical and scientific study regarding it have not been published. The aim of this research is to identify the metal door facings of the portal of schools, its construction method, and also to study the gilding technique used in decorating parts of its surface. In this regard, the main question of this research is: what material was used to make the metal covering of the Chahār-Bāgh School door in Isfahan, by what method was it produced, and in what manner was the gilding of its decorative parts carried out?
For this purpose, a detailed examination of the surface of the door was carried out on-site with further magnifications. Laboratory studies were also conducted on selected samples using optical microscopy (OM), field emission scanning electron microscopy equipped with energy-dispersive X-ray spectroscopy (FESEM-EDS). The results showed that the door facings are made of almost pure silver metal. Very small amounts of copper and lead, around 1 wt%, were also identified in the composition of the silver sheet. This small amount facilitates hammering and sheet metal fabrication. Moreover, oxide inclusions in the silver sheet was identified in the EDS analysis. Such inclusions imply using heat treatment (annealing) during the production of metal sheet. In other word, silver sheets were manufacture by an alternative hammering and annealing process to achieve the desired thickness. In addition, the presence of mercury in the gold layer and also in the interface of gold layer and silver substrate indicated that the golden decorations on various parts of the silver facings were executed using amalgam gilding, similar to the technique used for gilding in the Masjid-i Shāh (Masjid-i Imām) of Isfahan, another example belonging to the Safavid period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Silver Door
  • Chahār-Bāgh school of Isfahan
  • Safavid Period
  • Amalgam Gilding
  • SEM-EDS

مراجع

- ایزدی، مهتاب؛ مرتضوی، محمد؛ عودباشی، امید (1397)، بررسی روش ساخت و مطالعه تکنیک طلاکاری روکش فلزی درب مسجدامام اصفهان، مجله علوم و مهندسی سطح، 14(38)، 107-120.
- آقاداودی، محی‌الدین؛ زکریایی­ کرمانی، ایمان؛ خواجه ­احمدعطاری، علی‌رضا (1397)، گونه‌شناسی کتیبه‌های مسجد-مدرسه چهارباغ اصفهان با تاکید بر ویژگی‌های ساختاری، دوفصلنامه پژوهش هنر، 8(15)، 71-85.
- بخشنده‌فرد، حمیدرضا (1389)، بررسی آثار تاریخی فلزی در مرمت، اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان.
- خاتون‌آبادی، عبدالحسین (1352)،وقایع السنین و الاعوام، به کوشش محمدباقر بهبودی، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
- خانی، سمیه؛ صالحی­ کاخکی، احمد؛ تقوی‌نژاد، بهاره (1391)، بررسی تطبیقی معماری و تزیینات مدرسه غیاثیه خرگرد و مدرسه چهارباغ اصفهان، مطالعات تطبیقی هنر، 2(4)، 37-51.
- سیوری، راجر (1363)، ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: نشرمرکز.
- کنبی، شیلا (1386)، عصر طلایی هنر ایران (1501-1722)، ترجمه حسن افشار، تهران: نشر مرکز.
- کیانمهر، قباد؛ تقوی­ نژاد، بهاره (1390)، مطالعه تطبیقی مضامین کتیبه‌های کاشی­ کاری مدرسه چهارباغ اصفهان و باورهای عصر صفویه، پژوهش‌های تاریخی، دوره جدید، سال سوم، شماره دوم (پیاپی 10)، 133-154.
- محمدزاده، مهدی؛ علیزاده ­میرارکلایی، سمیه (1392)، تجزیه و تحلیل تزیینات فلزی درب وردی مدرسه چهارباغ اصفهان، دوفصلنامه پژوهش هنر ، 3(5)، 39-49.
- مرتضوی، محمد؛ گلعذار، محمدعلی؛ صالحی‌کاخکی، احمد (1393)، مروری بر فنون و روش­ های طلاکاری آثار فلزی تاریخی، برگزیده مقالات اولین و دومین همایش ملی کاربرد تحلیل‌های علمی در باستان سنجی و مرمت میراث فرهنگی 1392-1391، به کوشش مهدی رازانی و بهرام آجرلو، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، نشر الکترونیک، چاپ اول 1393، 376-361.
- همائی ­شیرازی­ اصفهانی، جلال‌الدین (1375)، تاریخ اصفهان (مجلد هنر و هنرمندان)، به کوشش ماهدخت‌بانو همائی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- هنرفر، لطف‌الله (1350)، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، اصفهان: کتابفروشی ثقفی.
- Allan, James W (2003), Early Safavid Metalwork, In: Hunt for Paradise: Court Arts of Safavid Iran 1501-1576, Jon Thompson and Sheila R. Canby (eds.), Skira, New York, 203-239.
- Allan, James W (1995), Silver Door Facings of the Safavid Period, Iran, 33(1), 123-137.
- Atil, Esin,  Chase, William Thomas, Jett, Paul (1985), Islamic Metalwork in the Freer Gallery of Art, Freer Gallery of Art, Smithsonian Institution, Washington D.C.
- Barrio, J. Campanella, L. Ferretti, M. Pardo, A.I. Retuerce, M. (2004), Objects from the ancient site of Qalat Rabah (Calatrava la Vieja): a case study on the characterization and conservation of Islamic gilded bronzes from Spain in METAL 2004, Camberra, 173-184.
- Chiavari, Cristina, Bernardi, Elena, Balbo, A., Monticelli, C., Raffo, Simona, Bignozzi, M.C., Martini, Clara (2015), Atmospheric Corrosion of Fire-gilded Bronze: Corrosion and Corrosion Protection During Accelerated Ageing Tests, Corrosion Science, 100, 435-447.
- Costa, Virginia (2001), The deterioration of silver alloys and some aspects of their conservation. Studies in Conservation, 46 (Supplement-1), 18-34.
- Figueiredo, Elin, Silva, Rui J C, Araújo, M Fátima. & Senna-Martinez, João C (2010), Identification of Ancient Gilding Technology and Late Bronze Age Metallurgy by EDXRF, Micro-EDXRF, SEM-EDS and Metallographic Techniques, Microchim Acta, 168, 283-291.
- Giovannelli, Giuseppe, Natali, Stefano, Bozzini, Benedetto, Siciliano, Aldo, Sarcinelli, Giuseppe, Vitale, Rosa (2015), Microstructural characterization of early western Greek incuse coins, Archaeometry, 47(4), 817-833.
- Giumlia-Mair, Alessandra (2020), Plating and Surface Treatments on Ancient Metalwork, Advances in Archaeomaterials, 1(1), 1-26.
- Gunter, Ann Clyburn, Jett, Paul (1992), Ancient Iranian Metalwork in the Arthur M. Sackler Gallery and the Freer Gallery of Art. Arthur M. Sackler Gallery (Smithsonian Institution): Freer Gallery of Art. Washington, D.C.
- Harper, Prudence Oliver, & Meyers, Pieter (1981), Silver Vessels of the Sasanian Period, Volume One: Royal Imagery, The Metropolitan Museum of Art, New York.
- Liu, Shengyu, Li, Zhuopeng, Zhou, Yihang, Li, Ruixuan, Xie, Zhenda, Liu, Chudong, Hu, Gang & Hu, Dongbo (2022), Optimizing the thermal treatment for restoration of brittle archaeological silver artifacts. Heritage Science, 10(1), 1-11.
- Masi, Giulia, Chiavari, Cristina, Avila, José, Esvan, Jérôme, Raffo, Simona, Bignozzi, Maria Chiara, Asensio, Maria C, Robbiola, Luc, Martini, Clara (2016), Corrosion investigation of fire-gilded bronze involving high surface resolution spectroscopic imaging, Applied Surface Science, 366, 317-327.
- Mortazavi, Mohammad, Naghavi, Sogand, Khanjari, Reza, Agha-Aligol, Davoud (2018), Metallurgical study on some Sasanian silver coins in Sistan Museum. Archaeological and Anthropological Sciences, 10, 1831–1840.
- Oddy, William Andrew (1991), Gilding: an outline of the technological history of the plating of gold on to silver or copper in the Old World, Endeavour, New Series, 15(1), Pergamon Press plc, Great Britain.
- Oddy, William Andrew (2000), A History of Gilding with Particular References to Statuary, In: Gilded Metals; History, Technology and Conservation, Terry Drayman-Weisser (ed.), Archetype publication Ltd, London, 1-20.
- Scott, David, Schwab, Roland (2019), Metallography in Archaeology and Art. Springer Nature.
- Selwyn, Lyndsie (2000), Corrosion Chemistry of Gilded Silver and Copper, In: Gilded Metals; History, Technology and Conservation, Terry Drayman-Weisser (ed.), Archetype publication Ltd, London, 21-47.
- Shao, Yanbing, Lu, Xuan, Fu, Wenbin, Jiang, Fengrui, Yang, Junchang, Gai, Zhiyong, Dong, Limin (2023), Technical characteristics and coating formation mechanism of gilded silver products unearthed from the Consort Tomb of Emperor Shengzong of the Liao dynasty, Archaeological and Anthropological Sciences, 15, 1-16.
- Ynsa, Maria Dolores, Chamón, J. Gutiérrez, P Carolina, Gomez-Morilla, I. Enguita, O. Pardo, A.I. Arroyo, Margarita, Barrio, J. Ferretti, Marco & Climent-Font, Aurelio (2008), Study of Ancient Islamic Gilded Pieces Combining PIXE-RBS on External Microprobe with SEM Images, Applied Physics A, 92, 235–241.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 29 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری: 01 دی 1403
  • تاریخ پذیرش: 10 بهمن 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار